ای دوریت آزمونِ تلخ زنده بگوری

«مهاجرت»

بامداد

میم
صبح که از خواب بیدار شدم، بدترین اتفاق‌های زندگیم افتاده بود، تو رفته بودی و کسی که من طرفدارش بودم، رأی نیاورده بود. حالم بد بود و هر لحظه بدتر میشد. توئی که این همه سال، در شادی و غم با هم زندگی را کیف می‌کردیم، چمدانت را بستی و به دنیای تازه‌ای پا گذاشته و کیلومترها دور شده بودی. از همان دوری‌ها که هی باید ساعتم را به وقت تو تنظیم می‌کردم. حواسم را جمع کنم که تو الان خوابی یا بیدار، ناهار می‌خوری یا شام؟ سال اول بغضی بی‌پایان در همه خیابان‌های شهر در من بود، به مامانت زنگ میزدم و اشک می‌ریختم؛ از دوریت و دلتنگی که هر دو درد مشترکمان بود. ندیدنت برایم سخت بود. داستان ما از دبیرستان شروع شده بود و به این راحتی نمی‌توانستم دل بکنم. وقتی هفده ساله باشی، دوست شدنها رنگ و بوی دیگری دارد و حداقل برای ما طور دیگری بود. روزهایی که با هم گذرانده بودیم، کم نبود. حالا تو رفته بودی و من باید با نبودنت کنار می‌آمدم.
هنوز هرشب خواب تو را می‌بینم، که بازگشته‌ای و به من زنگ می‌زنی که آمده‌ای ایران .هفت سال گذشته، بی‌تو.
خیابان‌ها را، کوچه‌های تاریک را بدون تو می‌گذرانم، تو هم خیابان‌ها را، کوچه‌ها را تنهای تنها، در شهری دورتر می‌گذرانی و من هر روز صبح که بیدار می‌شوم لبخند تو را می‌بینم کنار آن گل‌فروشی پر از گل، تو عاشق گلی. می‌دانم. کی بشود باز خنده‌هایت را بشنوم و خلوتم را بهم بریزی و صبح زود از خواب بیدارم کنی، حتی حالا که این همه دوری! چقدر حرف دارم با تو، حرف‌هایی هست که هیچ‌جا نمی‌توانم بگویم، هیچ جوری با هیچ کلمه‌ای نمی‌توانم بگویم، کاش می‌دیدمت، زودتر، زودتر.
در کافه‌ای که آفتاب پهن شده، نشسته و در عکس لبخند می‌زنی.

الف
من نمی‌دانم چه شد که رفت، پسرخاله‌ام یک روز زنگ زد و گفت استرالیاست. مامانم شوکه شد. تمام مدتی که تهران زندگی میکرد -دور از پدر و مادرش – بیشترین جایی که سر میزد و حتی بدون دعوت می‌آمد، خانه ما بود. کار می‌کرد و خانه کوچکی هم نزدیک محل کارش اجاره کرده بود. بچه‌های خاله‌ام از آن اول عاشق تهران بودند. هر سه پسرش به تهران آمدند، به دانشگاه نرفتند، در بازار کار کردند، خانه پدربزرگ زندگی کردند. اولی دوباره به شهرشان برگشت. دومی همین جا ازدواج کرد و بچه‌دار شد و سومی هم از وقتی که پدربزرگ مرد، خانه‌اش از ما دور شد. همیشه وقتی که مامانم کتلت می‌پخت با نان سنگک و بستنی از راه میرسید. عاشق بازیگری بود. هر جا که رفته بود برای تست، جوابش کرده بودند.
بعدها فهمیدیم تمام پولهایش را جمع کرده، بلیط اندونزی خریده و با گروهی برای رفتن به استرالیا راهی شده. بیست روز روی آب بوده تا به استرالیا رسیده، وقتی رسیده چند کیلو لاغر شده، تمام لباسهایش پاره شده.
هر بار که پناهجوها را میبینم خدا را شکر می کنم که پسرخاله‌ام سالم رسیده و الان زندگی نسبتا آرامی دارد. پنج سال از آن روزها گذشته. ازدواج کرده با کسی که دوستش داشته. در کارخانه‌ای در سیدنی کار می‌کند. پدر و مادرش دلتنگش هستند و هنوز وقتی صدایش را می‌شنوند گریه می‌کنند که چرا خداحافظی نکرده رفت.
درخت خانه‌اش پر از نارنگی شده و در عکس کنار همسرش لبخند می‌زند.

شین
شاگرد اول دانشگاه بود و بورسیه شد به مادرید. وقتی به دوره دکترا رسید به دلیل شرایط نامناسب اقتصادی کشورهای اروپایی، بورسیه‌اش قطع شد. مجبور شد خانه اجاره کند و مخارجش را از پدر و مادرش بگیرد، گاهی کتاب ترجمه کند و گاهی درس بدهد. وقتی تهران آمد، عروسی من و برادرش بود. بعد از چهار سال توانسته بود برگردد. دفعه بعد برای بدنیا آمدن دخترم برگشت و نامزدی خودش. با یکی ازهمکلاسی‌هایش آشنا شده بود. تنها مشکل همسرش، نرفتن سربازی است که نمی‌تواند تا مدتی به ایران برگردد. آنطور که دلش می‌خواست نتوانست مهمانی برای عروسی‌اش بگیرد. این روزها که بیشتر با هم حرف می‌زنیم از مشکلات اقتصادی میگوید و زندگی دانشجویی، که خیلی سخت است.
لب استخر خانه‌اش نشسته و کتاب به دست در عکس لبخند می‌زند.

چه اتفاقی می‌افتد که آدمها نمی‌توانند در کشور خودشان درس بخوانند، کار خوب داشته باشند و شاد و خوش زندگی کنند؟

Advertisements

هدیه تولد: متولد ایران نبودن

«مهاجرت»

نیمه‌شب

می‌گویند اگر دانشجوی لیسانس باشی و کتاب ۵۰۴ در یک دستت و لیست دانشگاه‌هایی که تو را می‌پذیرند در دست دیگرت نباشد حتما مشکلی وجود دارد!

در ایرانی که من زندگی می‌کنم و می‌شناسم، مهاجرت گزینه نیست، مرحله‌ای از زندگی است، یعنی باید مهاجرت کنی. ماندن برابر با بی‌برنامه بودن است، برابر با هدر دادن سال‌های زندگی است. دیگر در مهمانی‌ها از هم نمی‌پرسیم قصد مهاجرت نداری؟ بلکه می‌پرسیم تا کی می‌خوای ایران بمانی؟ حتی زمان بچه‌دار شدنمان هم، موکول به زمانی می‌شود که اپلای مادر بیاید. برنامه شفاف است، مادر اپلایش پذیرفته می‌شود، در ماه دوم یا سوم مهاجرت، باردار می‌شود و بچه متولد کشور دیگری جز ایران می‌شود، این کمترین کاری است که والدین اطراف من، برای بچه‌هایشان می‌توانند انجام دهند: متولد ایران نبودن. اما واقعا زندگی در ایران سخت است؟ پس دیگران چه می‌کنند؟ خود ما چگونه رشد پیدا کرده‌ایم؟  پاسخ من این است، زندگی در ایران سخت نیست بلکه گاهی اوقات جانکاه می‌شود.

زمانی که برای گرفتن پروژه، باید بیشتر از دستمزد پروژه، رشوه بدهی، فیش واریزی کمک به فلان مسجد و بهمان حسینیه را ضمیمه مدارکت کنی، زندگی سخت می‌شود. وقتی پشت در اتاق استادت باید ساعت‌ها بمانی تا موضوعی نخ‌نما با پسوند مورد تایید دانشگاه را برایت تایید کند و بروی تزت را کار کنی، زندگی سخت می‌شود. وقتی با مدرک دکتری استرس این را داشته باشی که دانشگاهی که حق‌التدریس در آن کار می‌کنی، تعطیل نشود! زندگی سخت می‌شود. وقتی خسته و کوفته سوار تاکسی می‌شوی، راننده تاکسی کریهانه به تو می‌گوید: زمانه‌ای شده که زن‌ها هم باید کار کنند و زن‌ها نیز خسته می‌شوند و …  فقط برای این که دهانش را ببندی به دروغ بگویی: خستگی‌ام  به خاطر روزه‌داری در گرما است… زندگی سخت می‌شود.

بر خلاف دید عموم افراد، مشکل ما – افرادی که مهاجرت برایشان مرحله‌ای از زندگی است – دو گیلاس مشروب، دنس و حجاب نیست. تقریبا هر نوع مشروب و موادی را در عرض کمتر از یک ساعت می‌توان در تهران یافت. مشکل ما، عدم امنیت، ناتوانی در زمینه‌ی برنامه‌ریزی برای آینده، نگرانی برای رشد و بلوغ نسل بعد  و … است. بدتر اینکه همه متفق‌القول هستیم شرایط چند سال اول مهاجرت گاهی طاقت‌فرسا است.

ما آیین تقوا را می‌دانیم اما چه چاره! با بخت گمراه.

 

آن یخچال زانوسی سبز رنگ

«مهاجرت»

شبانگاه

می‌گفت از یخچال‌مان صدای خمیازه می‌آید. شیرین، دختر عمویم می‌گفت. وقتی شب‌های تابستان، در پشت بام خانه عمو، روی تشک‌های پنبه‌ای، که زن عمو تازه متقال‌ها را رویشان کشیده بود، دراز می‌کشیدیم و به ستاره‌های بالای سرمان نگاه می‌کردیم.

‎خانه عمو دو طبقه بود. دو طبقه جنوبی، با آجرهای بهمنی و کنارش یک مکانیکی، مکانیکی عمو. عمو مکانیک بود و شیرین چهل روز از من کوچکتر بود. مادرم می‌گفت زن عمو وقتی مرا برده حمام تا آب چهله‌ام را روی سرم بریزد، دردش گرفته. شیرین چند ساعت بعد از ریختن آب چهله روی سر من به دنیا آمده بود.

‎با شیرین، پله‌ها را دو تا یکی پاورچین پاورچین پایین می‌رفتیم. در یخچال زانوسی سبزرنگی که عمو تازه خریده بود را باز می‌کردیم و هوای خنک به پوست کودکی‌مان می‌خورد. سرمان را جلو می‌بردیم. شیرین می‌گفت: ساکت باش، الان خمیازه کشید… شنیدی؟ می‌گفتم: نه، نشنیدم. می‌گفت: پس باید صبر کنی تا خمیازه بعدی. می‌گفت هر ده دقیقه یک بار خمیازه می‌کشد و ما تا ده دقیقه بعد می‌ایستادیم. تا خمیازه بعدی یخچال زانوسی سبزرنگی که عمو تازه خریده بود.

‎روزی که مادر آمد و گفت که زن عمو گفته این یخچال حیف است و شما آن را بردارید و دلش نمی آید آن را به سمسار بدهد، تلویزیون پارس سیاه و سفیدمان داشت ” محله برو بیا” را نشان می‌داد. عمو یخچال را آورد و توی حیاط گذاشت. من از پشت پنجره نگاه می‌کردم. یخچال آخرین بازمانده آن خانه آجربهمنی بود. مکانیکی و تمام وسایل آن خانه آجربهمنی فروخته شد و تمام افراد آن خانه آجربهمنی راهی آلمان شدند.

‎آن وقت‌ها کسی نمی‌گفت ”مهاجرت”. ”مهاجرت” کلمه‌ای بود که بعدها شنیدم. آن وقت‌ها به مهاجرت می‌گفتند، غریبی. مادرم می‌گفت: غریبند. رفتند یه جای غریب.

‎غریب بودن و رفتن به یک جای غریب برایم معادل مهاجرت شد و مهاجرت معادل دلتنگی. دلتنگی دست‌های زن عمو به وقت پاک کردن سبزی‌های هرروزه‌اش و بوی شنبلیله و ترخون و نعنا. دلتنگی تنهایی جلوی یخچال زانوسی سبزرنگ ایستادن، بدون شیرین در آن ده دقیقه‌های لعنتی، در آن روزهای موشک باران و بعد هرچه بود عادت بود که عادت شد.

Miles To Go

«مهاجرت»

شامگاه

به تعداد کسانی که مهاجرت کرده‌اند، اقدام به مهاجرت کرده‌اند و این قصد را به هدف نرسانده‌اند یا فقط  به آن فکر کرده‌اند داستان و تجربه مهاجرت وجود دارد. این تجربه‌ها از یک طرف مثل اثر انگشت برای هر کسی یگانه هستند و تکرار نشدنی و از برخی جهات مشترک، جدای از اینکه مهاجر از کدام ملیت و کدام سطح اجتماعی باشد.

مهاجرت اجباری را که کنار بگذاریم، آنچه که در مهاجرت اعم از مادی و غیر مادی نصیب می شود و یا از دست می‌رود بستگی زیادی به محرک اصلی و انگیزه مهاجرت دارد. گاهی تعجب می‌کنم از اینکه چقدر هنوز تصور آدم‌ها در مورد آنچه که در طرف دیگر دنیا منتظر آنهاست کلیشه‌ای‌ست و چقدر سطح تفکر در این مورد «شهرستانی» است. (امیدوارم کسی در برابر این اصطلاح رگ گردن بر نیاورد. این اصطلاح دقیقا به همین شکل در زبان‌های دیگر بکار می‌رود و ربطی به مردم ساکن شهرستان ندارد. یک اصطلاح معمول در خیلی زبان‌هاست برای بیان فقدان دید باز که ناشی از محدودیت برخوردهاست و تعامل با سایر دنیاها)

هنوز که هنوز است خیلی‌ها دیدشان از مهاجرت و غرب اینست که ما آریایی‌ها هوش و ذکاوت و توانایی‌های خاصی داریم که دنیای غرب در جستجویش له له می‌زند و قبیله‌های چشم آبی‌های موبور و ببو فرش قرمز پهن کرده‌اند تا آریایی‌های چشم و مو مشکی بروند و دنیایشان را با ذکاوت خود نجات بدهند. اصلا نمی‌دانم اینجور داستان‌های تخیلی از کجا به بعضی ذهن‌ها رسیده‌اند. گمانم بعضی از آنهایی که رفته‌اند از دوری مسافت و عدم ارتباطات مخصوصا در سالهای گذشته خوب بهره برده بودند برای تعریف کردن یک مشت دروغ‌های بی سر و ته چون واقعیت تلخ و کاملا متفاوت از اینست. بعلاوه اینکه کلا مردم ایران و کشور ایران در خیلی جاهای دنیا نه شناخته شده هستند و نه هیچ جذابیت خاصی برای دیگران دارند!

باید انگیزه مهاجرت چیزی باشد که بتواند خیلی ضربات را تاب بیاورد و توجیه کننده به صفر رسیدن‌ها باشد. بعضی‌ها به صفر رسیدنشان مساوی می‌شود با نابود شدن، هویت خود را از دست می‌دهند و خارج از شغل و موقعیت اجتماعی و اطرافیانی که در چهارچوب خود هویتی برای آنها می‌ساختند، دیگر نمی‌توانند زندگی و هویتی برای خود دریابند. توصیه من به چنین افرادی اینست که هر جایی که هستند بمانند و تکان نخورند. اگر کسی می‌داند که تمام وجود و هویتش در اطرافیان، محله زندگی، عنوان شغلی، ماشینی که سوار می‌شود، سبک لباسی که می‌پوشد، طبقه اجتماعی، روش پول خرج کردن و … است، بهتر است بداند که مهاجرت گزینه چندان جالبی برایش نیست. یادمان باشد که برخورداری از مواردی که ذکر کردم و لذت بردن از آنها فرق دارد با اینکه هویت‌مان را در آنها ببینیم. مشخص و واضح است مگر نه؟!

بنا به تجربه شخصی خودم، مهاجرت برایم دقیقا مثل مردن و دوباره زنده شدن بوده است. الان که با فاصله چندین و چند سال به گذشته نگاه می‌کنم می‌بینم اتفاقا چقدر خوب شد که چنین مردن و زنده‌شدنی را تجربه کردم. آدم می‌فهمد چقدر می‌تواند بدون خیلی چیزها و کس‌ها زنده بماند و زندگی کند! اینرا اولین بار آن موقعی می‌فهمی که مجبوری تمام زندگی‌ات را در دو تا چمدان جا بدهی و بعد آن موقع که اولین عید و اولین سالگرد تولدت را در تنهایی می‌گذرانی. دلتنگ هستی، اما زنده‌ای، هنوز آرزو داری، هنوز سرشار از  امید و رویایی و هنوز در تلاش هستی برای جلو رفتن.

زیاد دیده‌ام بعضی ها در مقابل آن مردن مقاومت می‌کنند، ازش فرار می‌کنند و در آخر هم درگیرش می‌مانند و می‌شوند چوب دو سر طلا. وقتی نتوانی بمیری، زنده هم نمی‌شوی. می‌مانی عین یک بیمار رو به موت که جان می‌کند و به بقیه هم دق می‌دهد ولی نه خوب می‌شود و نه می‌میرد! هر قدر بیشتر فکر می‌کنم بیشتر می‌فهمم چه خانواده دانا و دریا دلی دارم. هر قدر که مخالف تصمیم من بودند و هر قدر مخالفتشان سنگ جلوی پایم گذاشت، اما از روزی که سوار هواپیما شدم و رفتم، آنها هم مردن آنی که بودم را پذیرفتند و هم تولد آن یکی را که دوباره متولد شد. آنی که دوباره متولد شد را آزاد گذاشتند زندگیش را بکند و دم به دقیقه با در دست داشتن گوشی تلفن و آویزان شدن به اسکایپ و چت و … یادآوری نکردند که فلانی، یادته اینطور بود و اینطور بودی؟ یادته که رفتی و نیستی؟ یادته فلان چیز را داشتی و الان بی‌چیزی؟ یادته آنوقت‌ها چنین بود و الان چنان است؟ یادته …

حالا دیگر در مورد آنها که دستی دستی خود را آویزان آنی که بودند و آنی که داشتند و آنجا که بودند نگه می‌دارند حرفی نمی زنم. کلا از کسانی که اهل چس ناله‌اند فراری‌ام. جان به جانشان کنی همانی می‌مانند که هستند: بازندگان زندگی. هر کجا که باشند و هر کار که بکنند و هر چه که داشته باشند.

(خوبست که خودم تجربه مهاجرت را داشته‌ام … اما چقدر حرف زدن درباره‌اش و انتخاب اینکه از چه منظر به آن پرداخت سخت بود!)

 

طنین ابدی شکستنها و گسستنها

 «مهاجرت»

عصر

امروز دقیقا هفت ماه و بیست و یک روزه که من مهاجرت کردم یعنی دویست و سی و یک روز که هیچ روزش مثل روز قبلش نبود…

اما حال و هوای آدم دقیقا از وقتی مهاجرت می‌کنه عوض نمیشه بلکه از وقتی فکر مهاجرت مثل خوره به جون آدم میفته دگرگون میشه. از وقتی فکر مهاجرت جرقه میزنه و هی مغزت رو قلقلک میده نگاهت به همه چی عوض میشه. هر اتفاقی توی شهرت میفته، هر معضلی که می‌بینی، هر اجحاف اجتماعی که در حقت میشه و هرجا قدر و قیمتت شناخته نمیشه، هی فکر میکنی اگر مثل فلانی از مملکت رفته بودم الان تو یکی از خیابونای زیبا و هوای تمیز یکی از شهرهای اروپایی یا آمریکایی با داشتن تمام حقوق حقه شهروندی قدم میزدم و در حالی که لیوان قهوه‌م هم دستم بود، به این فکر می‌کردم تعطیلات آخر هفته رو کجا برم و یه عمر با این تصویر خیالی سر می‌کنی و ترجیع‌بند جمله‌هات می‌شه اگر اون سال رفته بودم الان…

من برای اینکه به همون سندرم اگه فلان سال رفته بودم الان… دچار نشم و بیست سال بعد بچه‌م منو با همون سوالی که چرا اون موقع که امکانش رو داشتین نرفتین، متهم نکنه – همونطور که من پدر و مادرم را کردم – مهاجرت کردم. از خیلی پیش از اومدن به خودم گفتم مهاجرت عکسای خندون و رنگی ملت در پس‌زمینه‌های سبز و آفتابی یا خیابون‌های فلان بهمان تو فیس‌بوک و ‌اینستا نیست. همه ژست و قمپز و لباس برند خارجی مهاجرایی که تعطیلات به ایران میان هم نیست. حتی شغل سالی صدهزار دلار همکلاسی دانشگاه که فکر می‌کردم چقدر کودنه هم نیست. کلی سعی کردم همه جور روایت آدمای مهاجر را بشنوم و ناخودآگاه فقط تصویر مطلوبم رو گزینش نکنم. اما همه اینها فقط یه کمی جلوی ضربه و شوک رو گرفت. مهاجرت با هیچ چیز دیگه‌ای قابل مقایسه نیست. یه جور مردن و زنده شدن دوباره است. یه جایی می‌میری و یه جای دیگه دوباره متولد میشی و مثل یه نوزاد باید شروع کنی همه چی رو از اول یاد بگیری، حرف زدن، آداب اجتماعی، تعامل با مردم و … شاید حتی سخت‌تر از کار یه نوزاد که از صفر شروع می‌کنه چون یه کار اضافه داری و اون اینه که اول باید قالبای قبلی رو تو ذهنت بشکنی و قالبای جدید بسازی و خدا میدونه چقدر شکستن قالبهای قدیمی سختن، اگه نگم غیرممکنن. مهاجرت باعث میشه سیاهی‌هایی که ازشون فرار کردی تو ذهنت کوچیک بشن و نقطه‌های روشنی که خیلی کوچیک بودن بزرگ، اونقدر بزرگ که میخوای برگردی و خودت رو غرقشون بکنی اما باز که برمی‌گردی انگار که سراب بودن. اصلا حال مهاجر حال آدمیه که دنبال سراب میره، سرابی که جلو و هم پشت سرشه. حال گیاه زیبا تو اون گلدون کوچیکیه که مادر فکر کرد گلدونش کوچیک شده براش و نشوندش تو یه گلدون بزرگ لعابی با خاک جدید، اما هیچ وقت تو اون گلدون بزرگ لعابی پا نگرفت و شاداب نشد. کود و محلول تقویتی و مراقبت هم حالشو خوب نکرد و حتی وقتی به گلدون قبلی هم برش گردوند باز به روزای اوجش برنگشت. چیزی انگار تو دل گیاه شکست که دیگه نه این طرف پا گرفت و نه تونست دوباره تو خونه قبلیش دلخوش باشه.

یه چیزایی در من شکسته. طنین چیزایی که در من شکسته رو هر باری که برای بیان احساسم، طرز فکرم و دیدگاهم برای یه غیرفارسی‌زبان واژه پیدا نمی‌کنم و با کلمات دم‌دستی باید خودم رو بیان کنم در تمام وجودم حس می‌کنم؛ هرباری که متوجه سیل کلماتی که از دهن همشهری‌های جدیدم بیرون میاد نمیشم و فقط برای پنهان کردن استیصالم با صدای خنده بقیه می‌خندم یا ادای تعجب درمیارم؛ هرباری که مجبور میشم از کسی بخوام دوباره حرفش رو تکرار کنه و اون انگار برای یک ناشنوا که میخواد لب‌خونی کنه حرف میزنه، دهنش رو موقع ادای کلمات تا جای ممکن باز و بسته می‌کنه و پیش خودش فکر می‌کنه با چه آدم خنگی طرفه و هرباری که نگاه ناباورانه مخاطبم رو وقتی از حرفه‌م میگم تحمل می‌کنم و به این فکر می‌کنم چرا براشون عجیبه که من تو کشور خودم آدم موفقی بودم.

دویست و سی و یک روزه که پرم از طنین همه شکستن‌ها و گسستن‌ها. فکر می‌کنم این طنین گرچه به مرور کمرنگ میشه اما مثل طنین انفجار بزرگی که هستی رو پدید آورد هیچ‌وقت محو نمیشه.

 

دست و پا زدن

«مهاجرت»

بعد از ظهر

فکر کنم اولین بار کلمه غم غربت رو زمانی شنیدم که خانم ف اومده بود خونه‌مون و حین گریه صورتشو با دستهاش پوشوند و این کلمه رو چند بار تکرار کرد… میم داشت برمیگشت.

میم یکی از چهار پسر خانم ف بود که همراه یکی از برادرهاش چند سال پیش بخاطر ترس از سربازی و جنگ، غیرقانونی و پای پیاده، با رد شدن از بوسنی خودش رو به آلمان رسونده بود و درخواست پناهندگی داده بود. برادر کوچکتر خیلی زود با محیط جدید خو گرفت و با خانمی آلمانی همسن و سال مادرش همخونه شد. بعد از مدتی هم کاملا روی پای خودش ایستاد، دوست دختر گرفت و کار و زندگیی راه انداخت. اما میم انگار نتونسته بود.

پسرهای خانم ف از خوشگل‌ترین و خوش‌تیپ‌ترین پسرهای محله ما بودن. چشم همه دخترهای محل دنبال این برادرها بود، خصوصا دنبال میم که آرومتر از بقیه بود و کمتر هیجانی برخورد می‌کرد و به چشم دخترها جذابتر می‌اومد. حالا خبر برگشتنش دخترهای محل رو که دیگه خیلی‌هاشون شوهر و بچه داشتن به شور و نشاط آورده بود که میم رو بعد از چند سال فرنگ‌نشینی دوباره ببینن.

وقتی میم برگشت تا دو هفته هیچکس ندیدش. مادرش گفت حالش خوب نیست. درک من از خوب نبودن حال، چیزی بود در حد آنفولانزا و این تصور تا زمانی طول کشید که با خانواده برای دیدنش به خونه‌شون رفتیم و کاش نمی‌رفتیم… در تمام عمرم هیچ‌وقت تا این حد از دوباره دیدن کسی پشیمون نشده بودم. میم، میم نبود که، غریبه‌ای بود با نگاهی تهی و لبخندی ماسیده روی صورت. چاق شده بود، پیر شده بود، تیک عصبی داشت، حرف نمی‌زد، تمرکز نداشت… نمی‌شد شناختش. انگار چیزی توی وجودش شکسته بود. ظاهرا بعد از چند سال تلاش بی‌حاصل برای مداوا در آلمان، آخر سر به اصرار خانواده‌ و موافقت دکتر به ایران برگردونده بودنش.

شرح حال و روزگار میم خیلی زود توی در و همسایه پیچید و خیلی زودتر از اون در سکوت معنادار محله گم شد. انگار پیشامدی باشه که نیاز به گفتن نداره. محله چشمهاش رو بست و بعد یواش یواش صحبت از پسر کوچکتر خانم ف پررنگتر شد که چه خوب جا افتاده و چه بچه‌های بور و چشم آبی قشنگی داره و خوب کرد که رفت.

میم هنوز هم خوب نشده. بیشتر از بیست سال از برگشتنش می‌گذره، نه ازدواج کرده، نه توان تنها زندگی کردن داره. میم هنوز با مادر و پدرش زندگی می‌کنه و هنوز با نگاهی تهی و لبخندی روی صورت ماسیده ساعت‌ها کنار شما می‌شینه و حرف نمی‌زنه.

جنگ در ایران هشت سال طول کشید و ما برای فهم آسیب‌های ناشی از جنگ کلمات مشخصی داریم: موجی شدن، اسارت، جانبازی، جنگزدگی… مهاجرت و پناهندگی در ایران از سی و چند سال پیش شدت گرفته و هنوز تمام نشده و من مطمئن نیستم که بعد از این همه سال در دامنه لغات ما، به جز غم غربت کلمه دیگه‌ای برای نشون دادن وسعت آسیب‌های ناشی از مهاجرت وجود داشته باشه.

 

جایی برای مردن

«مهاجرت»

نیمروز

بزرگترین خوشحالی دخترکمون برای وقتی بود که روی پات می‌خوابید. آرزوش بود همیشه. کافی بود برای اینکه خوشحالش کنی صداش می‌کردی که بیا. بعد یک بالش می‌ذاشتی روی پات. سرش رو می‌ذاشت روی بالش. پاهاش رو جمع می‌کرد و شبیه سیخ می‌شد تنش. دست‌هاش رو اما نمی‌دونست چیکار کنه. روی پا که تکونش می‌دادی، دست‌هاش شبیه بال اردک تکون می‌خوردن. از اینور به اونور. چند ماهه که بود، این تصویر شبیه یک تابلوی زیبای نقاشی می‌شد. آخرین روز اما چهره‌اش بیشتر شبیه به یک کاریکاتور شده بود. پاهای بلندش از دو طرف تن رد شده بودن. دست‌هاش مثل همیشه بال اردکی بودن و شبیه بال ملخ توی هوا تکون می‌خوردن و خودش واقعا بزرگ شده بود. پنج سال و نیمه.

یک ماه آخر خونه نداشتن. بلیط رو که گرفتن، همون روز صبح اعلام کردن وسایل خونه رو می‌فروشیم. عصر که بهشون رسیدم، دو سه تا صندلی مونده بود و یک عالمه جای خالی روی زمین و دیوارها. چیزهایی که لازمشون بود رو بسته‌بندی کردن و فرستادن انباری تا وقت رفتن. خونه رو هم اجاره دادن و یک ماه وقت اضافه آوردن. با سه چهار تا چمدون. انگار در شهر خودت مسافر باشی.

روز آخر باید می‌رفت حمام. من گفتم می‌برمش. برای بار اول مادرش اجازه داد با کسی به جز خودش حمام بره و رفتیم و کمی وان رو آب کردم و خودم نشستم یک گوشه. ذوق کرد و شروع کرد شالاپ شولوپ کردن. یک عالمه شعر خوند. یک عالمه بازی کرد و مثلا تنش رو شستیم. بیرون که اومدیم و موهاش رو خشک کردیم، هر چقدر گشتیم کش سرش نبود. بعد بهش گفتم بیا کمی روی پام بخواب. خوشحال شد مثل همیشه. نشستم و پام رو دراز کردم و دوباره اون دست های قشنگ اردکیش رو نگاه کردم و صورتش رو که اینبار اخم داشت. گفت دوست ندارم. دست‌هام درد میگیرن. با همین یک جمله دخترکمون بزرگ شد. آخرین باری بود که روی پای کسی خوابید. آخرین خواب ایرانش بود.

شب که نشستیم توی ماشین، اومد روی پای من نشست. سرش رو چسبوند به سینه‌ام و زل زد به شیشه و از تهران خارج نشده، خوابش برد. تن کوچولوی قشنگش توی دستام امانت موند. یک ساعت زودتر رسیدیم. بارها رو تحویل دادن و هنوز خواب بود. کارت‌های پرواز رو گرفتن و اومدن بدن فسقلیش رو بغل کردن و یک جای بزرگ خالی موند توی بغلم. دوحه بیدار شد برای بار اول. برای بوسه‌ی آخرش بیدار نبود دخترک.

دوست نداره تلفنی صحبت کنیم. دوست نداره. منم دوست نداشتم هیچ وقت صحبت کردن تلفنی رو. اوایل چندبار سعی کردیم اما نشد. لهجه‌ی غلیظی گرفته. بعضی کلمه‌ها رو انگلیسی می‌گه که ما جور دیگه‌ای تلفظشون می‌کنیم. یکی دو سال بعد رفتنش، یکبار شروع کرد بهم عروسک‌هاش رو معرفی کردن. این فلانیه. این فلانیه. این اینطوریه و نگاه کن اینجا رو. بعد خودش خندید تو که نمیبینیشون. دیگه صحبت نکرد با من. گاهی سلام می‌رسونه فقط.

فرودگاه شبیه یک هیولاست برای من. خیلی‌ها رو بلعیده. جویده. قورت داده حتی برای همیشه. این چندسال اخیر اوضاعمون کمی بهتر شده. گاهی کسی رو فرودگاه تف می‌کنه. این دردناک‌تره اما. تو میبینی کسی که دوست داشتی چطور از بین رفته و به جاش زیر اون پوست یه غریبه جا خوش کرده. غریبه‌ی رفتاری. غریبه‌ی زندگی. غریبه‌ی چشم‌ها. سخته اون وقت که دست اون آدم‌ها رو بگیری، کمی مکث کنی و دست کنی توی جیبت و بگی راستی، کش سرش توی جیب شلوارم جا مونده بود.

کسی می‌گفت از تلفن‌های دم صبح می ترسم. خبر مرگ می‌دن. من از پروازهای نیمه‌شب می‌ترسم. آدم‌هاش بر نمی‌گردن. هیچ وقت به تمامی برنمی‌گردن. این برای تن‌هایی که تنشون پر از جای خالی بغل‌هاست شبیه مرگ تدریجیه.