دسته: خدا

رهایی

«خدا»

نویسنده مهمان: بی‌نام

بگذارید سخن پایانی را در همین آغاز بگویم:‌ من رهایی‎ام را، لذت بردن از زندگی را و همه آرامشم را مدیون مرگ خدا در اندیشه‌ام هستم. لحظه‌هایی که در پی خدا سرگردان بودم زندگی‌ام را سرشار از تناقض و استیصال کرده بود.

 هرگز به فرزندم مفهومی به نام خدا را نخواهم آموخت. موجودی مطلق و دست‌نیافتنی که ایمان به او، کفران همه زیبایی‌های نسبی زمین است. آنچه نوجوانی مرا بلعید، ترس از گناه در محضر او بود. ترسی که آموزش و پرورش از یک سو و خانواده و مسجد محل از سوی دیگر در بند بند تفکر من تزریق کرده بودند. چقدر دیر فهمیدم ولی چه حس خوبی داشت. هنوز فریاد نیچه در گوشم لذت آن رهایی را بازتکرار می‌کند: «باور ندارید آنانی را که با شما از امیدهای ابرزمینی سخن می‌گویند. اینان زهر پالای‌اند چه خود دانند یا ندانند». به فرزندم خواهم آموخت که واقعیت مرگ است که تمام زندگی زمینی ما را جهت می‌دهد. فناپذیری است که هر روز صبح دستمان را می‌گیرد تا بجنگیم و عاشق بمانیم. به او خواهم گفت که علم بزرگترین دستاورد بشر است و او با تکیه بر آن می‌تواند به میلیاردها سال قبل در اعماق فضا بنگرد و پیدایش هستی را کنکاش کند. به او خواهم آموخت که هر پدیده‌ای توضیحی می‌طلبد و باید در آنچه نمی‌داند بیندیشد و بیازماید و بپرسد.

خدایی که در من مرد اما همه گونه خدایی نبود. خدای ملای مسجد محل بود که انتقام‌گیر و خشن بود و خدای مهربان کشیش‌های مسیحی بود و هر گونه خدایی که در قامتی انسانی تعبد می‌طلبد. به باور من اینان همه دستاویزهای انسانند برای در بند کردن خویش و دیگران. با مرگشان چنان رها شده‌ام که هیچ خدایی مرا یارای به بند کشیدنِ دوباره نیست. اما برخی در حضور حضرت علم هنوز خدا را در صندوقچه‌ای ایمن از گزند آزمون انسان پرسشگر نهان کرده‌اند. گاهی می‌شنوم که فیزیکدانی می‌گوید شاید نیرویی خداگونه شرایط اولیه انفجار بزرگ را داهیانه چیده باشد و از آنجا این هستی را رها کرده تا بر پایه قوانین و ثوابتی یگانه منبسط شود. این خدایان در پشت مرزهای علم عقب نشینی می‌کنند. من با این گونه خدایان مشکلی ندارم!

من متعهد به جهانم و همه اخلاق خدایان برایم داد و ستدی بیهوده است. مرگ برایم پایان زندگی‌ست و زندگی چنان کوتاه است که مرا فرصت بندگی نیست. بال و پری می‌خواهم که در کرانه‌های خاکی زمین پرواز کنم و انسان و طبیعت را به نظاره بنشینم. با این همه، خداباوران برایم غریبه نیستند؛ می‌شناسمشان. مادرم و بسیاری دیگر از عزیزانم. هنوز نام خدا بر زبانم جاری می‌شود وقتی آنان را به دستش می‌سپارم تا حس کنند که از آنانم و دوستشان دارم. خداحافظ را هنوز بدرود نگفته‌ام چرا که بدرود با ادبیاتی صمیمی با عزیزانم خواهد بود. فرهنگ تقدیر و عاقبت را می‌فهمم. درک می‌کنم که آدم‌ها انتظار عقوبت و پاداش از خدا را با خود حمل می‌کنند. به کلام دیگر، من از خدا نفرتی ندارم. آنان که همه بدبختی‌ها را به گردن خداباوری می‌اندازند را نکوهش می‌کنم چون خداناباوران هم در ایجاد بسیاری از این بدبختی‌ها شریکند.

حفره خالی

«خدا»

بامداد

هیچوقت نفهمیدم خدا از چه زمانی توی زندگیم نقش پیدا کرد. بود، از وقتی یادمه همیشه بود. من دوستش داشتم، عمیقا بهش احترام میذاشتم و با تمام وجود بهش ایمان داشتم. من در یه خانواده آزاد بزرگ شده بودم، پس هیچوقت هیچ تعلیم مذهبی خاصی ندیده بودم. هیچوقت برای انجام هیچ مراسم و مناسکی اجبار نداشتم، جامعه و مدرسه بدون نتیجه سعی در باورمند کردنم کرده بود، اما من به هیچ مذهبی معتقد نبودم. فقط خدا رو باور داشتم. اونقدر عمیق و بدون تردید که مطمئن بودم بدون خدا نمی‌تونم زندگی کنم.

تازه دوازده سیزده سالگیم دنبال مذهب گشتم. شروع کردم به تحقیق، خوندن، دنبال کردن. خوشبختانه اطرافم پر بود از آدم‌های مذهبی، فقط اسلام نه، همه ادیان. خوندم، تحقیق کردم و دنبال جواب سئوال‌هام گشتم، خواستم دین داشته باشم. اما هیچ کدوم منو جذب نکرد. به جایی رسید که فهمیدم تا آخر عمرم هرگز پیرو دین خاصی نخواهم بود، اما با این حال هم باز خدا سر جای خودش بود. اعتقادم به خدا ذره ای تغییر نکرد.

خدا برای من منشا خوبی و مهربانی بود، وجدانی که میل به مثبت بودن داشت. فرشته نگهبانی که از کارهای شر و دشمنی پرهیزت می‌داد. یک نیروی بزرگ، قوت قلب‌ دهنده بود. پیوند من با خدا از نوعی بود که با هیچکس نداشتم. هیچوقت نداشتم. خالص و بدون واسطه بود. عشقی بود که هیچوقت نسبت به هیچکس دیگه تجربه‌ش نکرده بودم.

بعد یک روز خدا گم شد. افتاده بودم توی سیاه‌چاله و مدام صداش می‌کردم. حتی حل مشکل هم نمی‌خواستم، فقط می‌خواستم حضورش رو حس کنم. نبود. وحشت کرده بودم. باور نمی‌کنید اما وقتی جوابی نیومد تب کردم. جوری مریض شدم که توان انجام کارهای روزمره‌ام رو هم از دست دادم. بارها صداش کردم… اما نبود. قلب من بدون مقدمه، بدون اینکه من تصمیمی برای این وضع گرفته باشم، بدون دخالت دادن اراده من، بدون هشدار قبلی خالی شده بود. خدا نبود.

از اون تاریخ به بعد من دیگه خدا رو حس نکردم. قلبم خالی شده. هنوز وجدانم هست، هنور میل به خیر و پرهیز از شر هست، هنوز دستورهای اخلاقی هست، اما خدا دیگه نیست. اون خدایی که مامن بود، اون ارتباط غیرقابل توصیف، اون حضور همیشگی… مخاطب زمزمه‌هام رو از دست دادم. یه شب هراسان نشستم لبه تختم و مثل یه آدم سوگوار اشک ریختم و گفتم کاش خدا بود، کاش خدا بود… کاش ارتباطم رو از دست نمی‌دادم. بعد فهمیدم خدا فقط یه لنگر اطمینان برای قلب من بوده. کاربرد درونی داشته. بدون اعتقاد به خدا هم من همون اندازه معتقد به خوبی و شرافت مونده بودم… فقط دیگه اون تسکین و آرامش درونی رو نداشتم.

حالا خدا ندارم. از نظر اجتماعی همون آدمی هستم که بودم. با همون تعهدات اجتماعی و با همان وجدان بیدار. اما اتکای درونیم رو از دست دادم. خدا رو از دست دادم و دیگه هیچ چیزی رو پیدا نکردم که اندازه خدا برام ارزش داشته باشه. درون قلب من حالا فقط یه حفره خالی باقی مونده.

 

 

همان خدای آسمان‌ها

«خدا»

نیمه‌شب

 دخترم به آسمان نگاه می‌کند و می‌گوید: «مامان خدا تو آسمان‌هاست.»

می‌دانم این‌ها را وقت‌هایی که من نیستم مادربزرگش در گوشش نجوا کرده، مثل همان وقت‌ها که من بچه بودم و در گوشم نجوا می‌کرد «خدا تو آسمان‌هاست. خدا همیشه ما را نگاه می‌کند. خدا خیلی ما را دوست دارد.» و آنقدر در گوشم این جملات تکرار شده بود که یادم می‌آید از صبح تا شب به آسمان نگاه می‌کردم تا ببینمش، دنبال ردی بودم، دنبال نشانه‌ای… یا انقدر گفته بودند خدا ما را دوست دارد که وقتی اتفاقی برایم می‌افتاد، اتفاقی که خوش‌آیندم نبود مثلاً درس نخوانده بودم، یک درس را افتاده بودم اما یقه‌ خدا را می‌گرفتم که تو مگر مرا دوست نداری؟ پس چرا پاسم نکردی؟ چرا نمره‌ام کم شد؟ اصلا تو چه خدایی هستی!… یا مثلاً وقتی اولین بار پریود شدم و رفتم در گوشه‌ای تا در شورتم پد بگذارم، وقتی یک گوشه را گیر آوردم تا هیچ کس نباشد تا نگاهم کند، دائم با شرم از این بودم که خدا دارد از آن بالا من را نگاه می‌کند و شرمم می‌آمد. خجالت می‌کشیدم. طبعا در حال حاضر تصورش خنده‌دار است، تصور دختر سیزده ساله‌ای که داشته با اولین زنانگی‌اش دست و پنجه نرم می‌کرده و خدا از آن بالا دست زیر چانه داشته به دختر نگاه می‌کرده. اما با آموزه‌های آن روزهای من، آن تصور اصلاً دور از ذهن نبود که آنقدر قوی و محکم بود که دست پاچه، تند تند، کج وکوله پد را گذاشتم در شورتم تا خدا مجال با دقت دیدن را نداشته باشد.

به هر جهت آنقدر در گوشم پر از این حرف‌ها بود که کلی لذت از زندگی را به بهانه‌ اینکه خدا دارد نگاهم می‌کند از دست دادم. لذا خدای مادرم، همان خدایی که می‌گفت مرا دوست دارد به من یکی که خیلی بدهکار است. کلی روز و ساعت و سال از دست داده‌ام. روزها و ساعت‌ها و سال‌هایی که می‌توانستم خیلی راحت‌تر و رهاتر زندگی کنم نه با ترس گنگی که همیشه همراهم بود. نه با وهم مبهمی که داشتم.

می‌دانستم همان حرف‌ها دارد برای دخترم هم تکرار می‌شود، پس وقتی گفت «مامان خدا تو آسمان‌هاست.» گفتم: «نه مامان جان، خدا وجود نداره. خدا اصلاً وجود نداره… هیچ جایی هم نیست.»

لطیف مثل بارون

«خدا»

شبانگاه

خدا برای من یعنی همه چیز و همه کس. با خدا جونم قهر داشتیم، آشتی هم داشتیم؛ ولی هیچ وقت نشده که به وجودش شک کنم. هرچند که این روزها بازار خداناباوری گرمتره و اعتقاد داشتن به وجود خدا گاهی برای بعضی آدم‌ها خیلی عجیب به نظر می‌رسه. نه اینکه فکر کنید زندگی تا حالا خیلی خوب با من تا کرده و از سر شکم‌سیری و ناز و نعمت و پر قو به خدا اعتقاد دارم و هیچ وقت تو تنگناهای زندگی قرار نگرفتم، نه! اتفاقا روزهای خیلی سخت فراوان داشتم، ولی همیشه حس کردم خدا هوامو داشته. مخصوصا موفقیت‌هامو مدیون لطف اون می‌دونم.

از نظر عقلی و قلبی شدیدا به وجودش اعتقاد دارم و این اعتقاد بهم آرامش می‌ده. تو هر دو طرف معتقد و غیر معتقد هم، هم آدم خوب دیدم و هم آدم ناجور (حالا اینکه تعریف آدم ناجور چیه بماند.) در نتیجه بحثی ندارم با کسی. معتقدم هر کی هر طور آروم‌تر می‌شه، با هر اعتقادی، باید همان راهو انتخاب کنه (مادامی که آسیبی به دیگران نمی‌زنه). برای همین، با این که حرف برای گفتن و استدلال برای آوردن خیلی خیلی زیاد دارم؛ این نوشته و این مجال رو نمی‌خوام تبدیل کنم به کارزار. بلکه فقط از احساسم نوشتم، اینکه از خدای خودم ممنونم و بس.

مهربان‌تر از مادر

«خدا»

شامگاه

 تمام این هفته رو به خدا فکر می‌کردم و اینکه جاش کجاست؟ هست یا نیست؟ بود یا نبود؟ از دل خاطرات کودکیم تا این لحظه به جست و‌جوش بودم. با خودم داشتم حساب می‌کردم که چند چندم؟ چقدر خانواده و مدرسه و محیط و جامعه روی باور من به خدا تاثیر گذاشته؟ اون موقعی که نامزدم ترکم کرد، اون وقتی که از دره پرت شدم پایین، اون زمانی که کم مونده بود به دست چند تا پسر بیفتم و همه اون لحظات ناکامی و سرخوردگی و موفقیت وجود داشت؟ توی این زمونه جنگ، زمونه آشوب و آسیب و کشتار، زمونه‌ای که هر لحظه ترس هست و ترس و خبر ناگوار و پرپر شدن‌ها و هربار گفتن “پس خدا کجاست؟” و تمام اینها رو که دوره کردم و گذاشتم کنار، درون خودم به این نتیجه رسیدم:

من به هیچ چیزی معتقد نیستم، اما از دل تمام بی‌اعتقادی‌ها ایمان دارم که کسی هست که نگهدارمه، تا اینجا منو رسونده و با تمام گندهایی که زدم دستم رو ول نکرده، حالا شاید هر آدمی اسمی براش بذاره و طوری که دوست داره معنیش کنه اما من همون خدا صداش می‌زنم، خدایی که می‌دونم جاش تنها و تنها درون قلب منه، مگه نه اینکه می‌گن خداوند از روح خودش درون آدمها دمیده؟ همون تیکه روح اومده و وسط قلب من نشسته، جایی که نزدیک ترین جا به منه، هربار که خوشحال میشم، که ناراحت میشم، که کم میارم، که بغض می‌کنم، که ذوق می‌کنم دستم رو‌ می‌ذارم روی سینه‌م و باهاش صحبت می‌کنم و باور دارم هرگز تا زمانی که نفس می‌کشم ترکم‌ نمی‌کنه. خداوند خیلی مهربون‌تر از اونی هست که از خشم و غضبش توی گوش ما حرفها زدند، باور کنید.

سال‌ها پیش که خدا برای من همون غول بی‌شاخ و دمی بود که معلم تربیتیمون ازش می‌گفت و از سیاه‌چال‌های بی‌انتهای جهنم و بندهایی که آویزون بالای کپه‌های آتیش بود که به سر و سینه‌مون بابت خطاهامون وصل شه، همون سال‌هایی که من از ترس خدا شب‌ها خواب به چشمم نمی‌‌اومد و ازش متنفر بودم و هر بار بیشتر و بیشتر پسش می‌زدم و انکارش می‌کردم، بارها و بارها توی موقعیت‌های وحشتناک نجات دهنده‌م بود، حمایتم کرد وقتی هیچ حامی وجود نداشت و منو به باور وجود خودش رسوند تا من امروز به خودم بگم هست، که بگم کسی، نوری، روحی وجود داره که هرگز ما رو ترک نمی‌کنه.

باورت دارم ای دوست

«خدا»

غروب

از همان دوران کودکی تا کنون دوستش داشته و دارم. رفیقم بوده و هست. اگر چه مادربزرگم با شنیدن گفت و گویم با خدا می گفت: «استغفرالله! کفر می‌گویی دختر، مگر خدا چشم و قد و بالا دارد که قربان صدقه‌اش می‌روی؟ خشمگین می‌شود و زبانت را لال می‌کند.» پدرم به او اعتراض می‌کرد و می‌گفت: «چه کار به کار الف بچه داری؟ ولش کن بگذار هر طور دلش می‌خواهد حرفش را بزند.» در آن هنگام رو به سوی آسمان کرده و چشمکی به خدا زده و یواشکی می‌گفتم: «ای خدا میدانی؟ واسه همینه که میخواهم لپ‌های خوشگلت را ببوسم که پدر به این خوشگلی به من دادی.» و پدر لبخندزنان لب‌هایش را گاز می‌گرفت که «مادربزرگت نشنود.»

یادش به خیر که با همکلاسی‌ها چقدر دعا می‌کردیم، ای خدا تجدیدی نداشته باشم، خدا این مشکلم حل شود، خدا این مسئله‌های ریاضی را درست حل کنم، خدایا امروز خانم معلم از من درس نپرسد، خدایا مادرم این بلوز را برایم بخرد، یک تسبیح برایت الله اکبر بخوانم. خدا چه با حوصله صدایمان را می‌شنید و نذرهایمان را قبول می‌کرد. دوره دبیرستان وقتی همکلاسی ردیف اول را با صورتی کبود می‌دیدم خدا را شکر می‌کردم که پدرم دست بزن ندارد. روزی دبیر شیمی‌مان از زیان های لوازم آرایش و سیگار برایمان صحبت کرد. نذر کردم که پدرم سیگار را ترک کند و من یک تسبیح قل هوالله بخوانم. نگو که همان روز پدر و برادر با هم مسابقه ترک سیگار گذاشته‌اند. پدرم دیگر تا آخر عمر لب به سیگار نزد. اما برادرم مسابقه را باخت. هنوز هم که هنوز است گاهی سیگار را ترک می‌کند اما نمی‌تواند دوام بیاورد و دوباره شروع می‌کند.

به دوران جوانی رسیدم. روزی از روزهای تلخ خدا طوفانی سیاه و تلخ زندگیم را برهم ریخت. بهترین سال‌های جوانی و آرامشم را از من گرفت. می‌توانم بگویم چوب ساده‌دلی و خوش‌باوری‌ام را به سختی خوردم. گفتم: «ای خدا مگر من بنده حرف‌شنو و سربه‌راه تو نبودم؟ این چه طوفانی است که به جانم انداختی؟ این چه زهر تلخی است که بر من نوشاندی؟ با تو قهرم.» قهر کردم. باز پدرم، این کوه استوار که فکر می کردم خدا برای محافظت از من روی زمین فرستاده، مرا به شکیبایی فرا خواند و گفت: «این نیز بگذرد. صبر داشته باش. خدا بزرگ است. قهر بکنی با چه کسی می‌توانی درددل کنی دختر؟» چند ماهی گذشت و دوباره با خدا آشتی کردم. از او برای تحمل رنج‌های بیشمار صبر خواستم. می‌دانستم که پایان شب سیه سپید است. اما این سپیدی کی در خانه‌ام را خواهد زد نمی‌دانستم. نمی‌گویم چه اتفاقی افتاد اما باور کنید که نجات من از بدبختی و شکنجه و بی‌عدالتی، معجزه بود.

مادربزرگم می‌گفت: «این سرنوشت تو بود که خدا روی پیشانی‌ات نوشته. باید این گونه گرفتار می‌شدی تا از امتحان خدا عالی‌ترین نمره را بگیری. » اما من می‌گویم: «نه این سرنوشت را خدا بر پیشانی من ننوشته. خدا این گونه ستمگر نیست. این حیله یکی از بندگان ستمکار خدا بود که گرفتارم کرد و خدا همان گونه که مرا نجات داد او را مجازات خواهد کرد.»

اکنون با همه تلخی‌ها که در زندگی تحمل کردم می‌گویم که ای خدا که از همان بدو تولد تا کنون که روزگاری از من گذشته مواظب و در کنارم بوده و هستی و سرانجام شهد شیرینی‌های زندگی را بر من چشاندی، باورت دارم و هیچ کس و هیچ چیزی را جایگزینت نمی‌کنم. باورت دارم ای دوست.

بودن یا نبودن؟

«خدا»

عصر

من در ایران و دهه‌ شصت به مدرسه رفتم و تحت تعالیم خداباورانه‌‌ آموزش و پروش به خدایی معتقد شدم. بعدها به وجود خداوند شک کردم و خواندم و خواندم و پرسیدم… پاسخ درستی نیافتم. مدت زمانی در زندگی‌ام، با کمال شرمندگی، خداباوران را به سخره گرفتم. اما گاهی به حالشان غبطه خوردم، چرا غبطه؟ به نظرم زندگی راحتی داشتند. دستورالعمل‌هایی داشتند که با عمل به آن‌ها خوشبختی یا بدبختی‌شان تضمین می‎شد. یک روز خیلی اتفاقی با فردی که دانشجوی ادیان بود دوست شدم و او جمله‌ای در خلال صحبت‌های‌ بی سر و ته‌مان گفت که برای من جالب بود: «آدم خداباور و افسردگی؟». تقریبا هنوز هم فکر می‌کنم وقتی به حضور نیرویی فرای دنیای مادی اعتقاد داشته باشی ناله و ناراحتی و افسردگی معنایی ندارد. چون اطمینان داری که او هست و هر اتفاقی خواسته‌ اوست و او آگاه به تمام امور است و برای بنده‌اش بد نمی‌خواهد و اتفاقا در جای حق نشسته است و هر فردی را مجبور می‌کند تقاص کارهایی را که کرده است بدهد.

وقتی برای نخستین بار با پدیده مرگ یکی از نزدیکانم مواجه شدم، بیشتر به خداباوران غبطه خوردم. آنان خیلی راحت حرف از بهشت و دنیای بعد از مرگ می‌زدند و مطمئن بودند حال متوفی خوب است و می‌دانستند چه اتفاق‌هایی برایش می‌افتد و دستورالعمل‌هایی داشتند که چه انجام بدهند تا حال متوفی بهتر شود. برای بازماندگان هم راه حل داشتند: با کلام جادویی «خواست خدا» بوده است، با درد و تالم ناشی از مرگ کنار می‌آمدند.

نمی‌دانم با خودم لج کردم یا هنوز نتوانسته‌ام حضور نیرویی فرای دنیای مادی را بپذیرم یا هر دلیل دیگری… ولی من خداباور نیستم، یا نشده‌ام، و این مساله واقعا سراسر تناقض است، مثلا من برای درگذشتگان خیرات می‌دهم، اما واقعا نمی‌دانم این کاری که انجام می‌دهم نتیجه‌ای هم در پی دارد؟ یا وقتی فردی خیرات به من تعارف می‌کند به مامانم یا فرد خداباور دیگر می‌گویم فاتحه بخواند تا لااقل فاتحه‌ ایشان به روح فرد متوفی برسد. به نظرم خداباور بودن، یا خداباور نبودن حداقل کارکردی که دارد این است که فرد در دنیایی از شک و تردید به سر نمی‌برد و تکلیفش با زندگی و کائنات و… شفاف و روشن است.