دسته: ترس از طلاق

حق عدم طلاق

«ترس از طلاق»

بامداد

قبل‌ترها یک شوخی‌ای با دوستانم داشتم که می‌گفتم من وقتی ازدواج می‌کنم که آنقدر شیفته همسرم باشم که از او حق عدم طلاق بگیرم به جای حق طلاق، یعنی اگر بخواهیم هم نتوانیم از هم جدا شویم. حالا هم همین فکر را میکنم. نه اینکه بخواهم حق عدم طلاق بگیرم اما حالا فکر می‌کنم طلاق با چیزی که بیشتر ما فکر می‌کنیم متفاوت است. یک زمانی در هر مشکلی دنیال راه حل نبودم، دنبال راهی برای برگرداندن اوضاع به حالت قبل بودم. در خیلی مسئله‌ها این راه جواب می‌داد؛ تا مدت‌ها شاید فکر می‌کردم طلاق هم همین است. «برگرداندن آدم به زندگی قبلی، به دختر یا پسر خانه بودن».

اما واقعیت چیز ترسناک‌تری است. انگار معلمی باشد که برش گردانی به میز کلاس اول، خب این هیچ هیجانی ندارد، هیچ جذابیتی، هیچ زیبایی و حالت امیدوارانه‌ای ندارد. حالا می‌دانم طلاق یک راه فرعی در جاده زندگی است که آدم را می‌رساند به یک مسیر دیگری. مسیری متفاوت از «زندگی مشترک» و متفاوت از «بچه‌ی خانه بودن». راستش آنقدر که طلاق برای من دیو وحشتناکی است، مرگ نیست و صادقانه بگویم بارها شده که به جای «طلاق» به «مرگ» فکر کرده‌ام (هم به خودکشی، هم به قتل).

گمانم آدم برای رفتن به یک راه جدید، که این همه هم سخت است، باید توان بسیاری داشته باشد که من آن توان را  در خودم نمی‌بینم؛ مخصوصاً این که برای من عشق دلیل اصلی زندگی است و نمی‌دانم اگر عشقم را از دست بدهم دیگر چرا باید زندگی کنم. همین است که هر روز مرا می‌ترساند و هر روز مرا به پیدا کردن راه‌های بهتر برای خودکشی وا‌می‌دارد.

حلقه طلا، پابند سرب

«ترس از طلاق»

نیمه‌شب

آدمی که تکلیف خودش رو نمی‌دونه و نمی‌دونه می‌خواد سمت مدرنیته و شخصی بودن زندگیش بمونه یا بره سمت سنت و زندگی جمعی رو نمی‌فهمم. آنقدر به نظرم این خطوط واضح هستند و آنقدر مشخصه هر چیزی متعلق به کجاست که آدم‌های معلق در این بین رو نه تنها درک نمی‌کنم، که حتی از برانگیختن حس همدردی من هم عاجزن.

طلاق ترس نداره. این رو من می‌گم که هیچ وقت طلاق نگرفتم و هیچ وقت در موقعیت‌های مشابه طلاق هم قرار ندادم خودم رو. اما دور و برم پر از آدم‌هاییه که یک عمر لاف زدن چقدر ارزش‌های شخصی خودشون رو دارند و در شخصی‌ترین موقعیت زندگیشون که قرار گرفتن، به شدت ترسیدن. ترس از خانواده. ترس از آبرو. ترس از چیزهایی که من در ارزشمند بودنشون حتی شک دارم اما به چشم اونها آنقدر مهم و نگران‌کننده میاد که گاهی به نظرم میاد یکیمون از پشت کوه‌های تبت داره به قعر شبه قاره هند نگاه می‌کنه.

الف خوشگل و خوش مشرب و باهوشه و از یک سال بعد از رفتنش از ایران، از همسرش جدا زندگی می‌کنه. هر دو از خانواده‌های مذهبی و ثروتمند و سنتی بودند که حدود بیست سالگی و بعد از خواستگاری ازدواج کرده بودند. حالا اما الف یک شهر زندگی می‌کنه و همسرش یک شهر دیگه. هر کس پی زندگی خودشه و هر دو قصد ندارند برگردند ایران. الف گاهی عاشق می‌شه. زندگی جدید رو می‌بینه و تجسم می‌کنه و حسرت می‌خوره و بعد خونه‌ی سرد یک نفره‌اش رو حفظ می‌کنه. الف می‌ترسه قانونا از همسرش جدا بشه و دل پدر و مادرش بشکنه. می‌ترسه بعد از طلاق دیگه فرزند محبوب خانواده نباشه. اعضای خانواده هم منتظرن سر الف و همسرش به سنگ بخوره و برگردند سر زندگی مشترکشون. الف یک کار موفق داره. یک شخصیت منظم و یک زندگی شخصی تاسف‌برانگیز.

ب هم دقیقا همین اتفاق براش افتاد. ب و همسرش هر کدوم پی زندگی خودشون رفتن و بعد از چهار سال بلاخره تصمیم گرفتن رابطه‌ی سوخته‌ی دونفره شون رو رسما تموم کنند. تا اون موقع هر دوتا جلوی خانواده ها نقش بازی کردند و گاهی هر کدوم به خانواده‌ی اون یکی زنگ می‌زد و احوالی می‌پرسید که کسی متوجه جدا شدنشون نشه. بقیه که فهمیدن، آنقدر جبهه گرفتند و واکنش تند نشون دادند که ب و همسرش دیگه می‌ترسن بیان و خانواده رو ببینن.

پ جدا شد و بعد از جدا شدن تبدیل به یه زن مطلقه‌ی سوخته شد. نمی‌تونست راحت مهمونی بره و راحت معاشرت کنه. قضاوت‌ها و حرف‌های بقیه آزارش می‌داد. چندسال گذشت تا دوباره ازدواج کرد و کمتر از یک هفته بعد از ازدواجش فهمید که اشتباه کرده. بعد از اون مابقی زندگیش رو با چشم‌های نگران اره داد و تیشه گرفت و تبدیل به یک زن ناامید غرغرو شد. برای پ ناممکن بود به اون جهنم برگرده. براش سخت بود تمام وسایل یک خونه رو از نو بفروشه و برگرده خونه‌ی پدریش و البته براش ناممکن بود مسئولیت زندگی خودش رو تنها به عهده بگیره و مستقل زندگی کنه.

ت اما هنوز با همسرش زندگی می‌کنه. ت عاشق بچه‌هاشه و می‌گه که نمی‌تونه کودکی اونها رو خراب کنه. قرار شده دختر کوچکش دوازده ساله که شد به همسرش بگه که نمی‌خواد باهاش زندگی کنه. تا اون موقع هر روز رو روی تقویم می‌شمره و هر روز زندگیش رو داره از دست می‌ده.

طلاق یعنی برگشتن و از نو شروع کردن. یعنی جسارت اینکه بگی اشتباه کردم. کسی که از طلاق به خاطر تنهایی، به خاطر حرف بقیه و به خاطر بچه‌هاش یا نامشخص بودن آینده بترسه، شبیه کسیه که لب بی‌کران اقیانوس راه می‌ره و می‌ترسه شنا کنه. یا شبیه کسی که از زندگی کردن گریزونه و عمرش رو به سادگی پوچ می‌کنه. البته که می‌دونم، بله. دیکته‌ی ننوشته غلط نداره.

 

خوب نگاه کن. من دیوم یا تو؟

«ترس از طلاق»

شبانگاه

سه ساله بود که یک روز صبح زود با صدای دعوای پدر ومادرش از خواب پريد. پدر با صدای بلند فریاد زد: «طلاقت می‌دهم». خیلی ترسید. با اینکه نمی‌دانست طلاق چیست، اما لحن پدر می‌گفت که چیز ترسناکی‌ست.

این ترس با او ماند تا سال‌ها. ديگر می‌دانست طلاق، آن دیو ترسناک چیست. نامش را باز هم گاهگداری بین دعواهایشان می‌شنید. اوایل همچنان می‌ترسید. اما کم‌کم فهمید آن دیو ترسناک هرگز ظهور نخواهد کرد. پس خیالش راحت بود. فکر می‌کرد خوش‌شانس بوده که پدر و مادرش در نهایت طلاق نگرفتند. به دیده ترحم به سپیده، همکلاسی‌اش، نگاه می‌کرد. سپیده سال‌ها بود با مادربزرگ و پدربزرگش زندگی می‌کرد، چون پدرش رفته بود و مادرش تا ديروقت کار می‌کرد.

نفهمید کی، اما از یک جایی به بعد نظرش عوض شد. اگر پدر از طلاق دیو نساخته بود، اما رفته بود، او امروز روزگار بهتر و روان آرام‌تری داشت. اصلا چرا «رفتن»؟ می‌شد هر دو باشند؛ جدا اما محترم.

طلاق مفهومی از جنس سقط جنین است. می‌شود از آن چهره زشت و ترسناکی ساخت و برای دوری از او راه‌های خطرناک‌تری را برگزید. می‌شود از به دنیا آوردن کودکی که امکان تأمین یک آینده آرام برایش ممکن نیست، آگاهانه و با اطمینان اجتناب کرد. می‌شود هم او را به دنیا آورد تا مرتکب «گناه» نشد و در عوض زندگی جهنم‌واری را تقديم آن جگرگوشه كرد.

یک روز

«ترس از طلاق»

شامگاه

«من دیگر نمی‌توانم، من سال‌هاست که دیگر نمی‌توانم.» این جمله را هر روز با خود تکرار می‌کنم تا روزش برسد. همان روز درخشان، همان روز آفتابی قشنگ، همان روز که شومیز صورتی‌ام را پوشیده‌ام و موهایم را از پشت سر جمع کرده‌ام و آفتاب مایل روی قالی‌ها افتاده و گوشه چشم چپ‌ام هی می‌پرد. من روبروی پدرم نشسته‌ام. سرم حتما پایین است، اما این بدترین حالت ممکن است. سرم باید بالا باشد، نباید پلک بزنم، پشتم حتما باید صاف باشد  و صدایم محکم. باید به چشم‌هایش زل بزنم و بگویم: «من دیگر نمی‌توانم، من سال‌هاست که دیگر نمی‌توانم.»

‎برای شما حتما خنده‌دار است که این روزها کسی از طلاق بترسد، اما هنوز هستند، هنوز هستند کسانی که از طلاق می‌ترسند.

‎و من همانطور که به آفتاب پهن‌شده روی قالی‌ها که چند روز پیش سگ خواهرزاده ام رویش دویده و مادر گفته قالی‌ها نجس شده و همه را به قالی‌شویی داده، همان قالی‌های لاکی دوازده متری خانه پدری، همانطور که نگاه می‌کنم، سرم را بالا بیاورم و زل بزنم به چشم‌های پدرم که وقتی نگران می‌شود تند تند پلک می‌زند و بگویم: «من دیگر نمی‌توانم، من سال‌هاست که دیگر نمیتوانم.»

‎برای شما گفتن این جمله حتما ساده است، برای من اما سخت‌ترین جمله ممکن است. برای شما طلاق حتما ساده‌ترین راه ممکن است، برای من اما پیچیده‌ترین.

‎کاش زندگی آنقدر پیچیده نبود که دختر حاج فلان نباید طلاق می‌گرفت، کاش زندگی آنقدر با دختر حاج فلان بی‌رحم نبود، کاش این آخرین دختر حاج فلان هم مثل باقی دخترهایش آنقدر خوشبخت بود که فکر طلاق نمی‌کرد و هربار آن جمله لعنتی را در کله‌اش تکرار نمی‌کرد، کاش دختر حاج فلان، دختر یک آدم دیگری بود که یک روز می‌رفت خانه پدرش و همان طور که کیفش را گوشه‌ای می‌انداخت و مانتویش را گوشه دیگری، با اخم و تخم می‌گفت: «من دیگه نمی‌تونم با این مرتیکه عوضی زندگی کنم.» ‎اما تو دختر حاج فلان بودی که طلاق برایش ننگ بود و طلاق مثل همان سگ خواهرزاده و فرستادن قالی به قالی‌شویی یعنی: پاک کردن صورت مساله می‌مانست.

‎برای شما حتما خنده دار است، اما هنوز هستند، هنوز هستند کسانی که از طلاق می‌ترسند.

‎طلاق جسارت می‌خواهد، جسارت روبرو شدن، روبرو شدن با واقعیتی که همیشه از آن فرار کرده‌ای. و من یک بار در زندگی‌ام جسارت پیدا کنم تا در چشم‌های پدرم زل بزنم، در همان روز درخشان، و آن جمله طلایی را بگویم، قوی، محکم، بلند که «من دیگر نمی‌توانم، من سال‌هاست که دیگر نمی‌توانم.» و حتما یک روز خواهم گفتش. حتما یک روز…

نفر سوم‌ها

«ترس از طلاق»

غروب

واژه طلاق صرف‌نظر از درد و رنج‌های اتمام یک رابطه، سوال یا ترس بی‌جوابی را در ذهنم روشن می‌کند. به این فکر می‌کنم که بچه‌ای وجود دارد و قرار است طلاقی اتفاق بیفتد. تناقض و تقابل حقوق فرد و فرزندش در جریان طلاق برایم کورترین نقطه‌ای‌ست که ذهنم را درگیر و مو بر بدنم راست می‌کند.

شکی نیست که به فردی که آرامش و رهایی‌اش را در جدایی می‌بیند، نمی‌توانی و حق نداری بگویی به خاطر بچه بمان، به خاطر بچه راهت را عوض کن، به خاطر بچه بسوز و بساز. نمی‌توانی حقش را تضییع کنی، یکی یا هر دوشان، مهم نیست. جنسیت هم مهم نیست، میزان تقصیر هم مهم نیست، خودخواهی یا تظلم خواهی هم مهم نیست، مهم این است که شخص راه سعادتش را در جدایی می‌بیند و حقش را می‌خواهد. ولی بی‌اراده ترین و ضربه‌پذیرترین و بی‌تقصیرترین موجود در این وانفسا بچه است. نه می‌شود گفت با این بماند، نه می‌شود گفت با آن بماند و نه می‌شود گفت با هر دو بماند. نه می‌شود گفت اگر یکی را نداشته باشد اجحافی در حقش نشده است. در کل هر قدر هم که اولیا آرام و بی‌تنش جدا شوند، بازهم جدایی التهاب و تنشی وارد زندگی کودک می‌کند که حقش نیست. همه اینها هم سوای آن مشکلات و تنش‌های فرهنگی،اجتماعی‌ست که از پی طلاق می‌آیند و در کنترل والدین نیست. طلاق را از با چشمان کودک از هر وری نگاه می‌کنی، همه و همه پا گذاشتن روی حقوق اولیه‌اش است. کودکی که حق دارد در آرامش و در محیط خانواده با حضور هر دو والد رشد کند. کودکی که حق دارد به آنچه دارد خو بگیرد و احساس امنیت کند. کودکی که دلش برای یکی از آنها تنگ می‌شود و باید تا آخرهفته صبر کند. برنامه زندگی یکی با مهاجرت گره می‌خورد و بچه باید از دیگری، شاید خلاف میلش، ببرد و فراموشش کند. همه اینها موارد ممکنی‌ست که والدین حواسشان جمع است که تیرگی روابط آن دو به کودک صدمه نزند. دیگر بماند که دعوا سر حضانتش بالا می‌گیرد و بگیر و ببندها شروع می‌شود. این طفل معصوم گروکشی می‌شود که مهرت را بده بچه را بگیر. بچه‌ام را بده مهرت را سه برابر می‌دهم. یکی ازدواج مجدد می‌کند و دوباره دعواها بالا می‌گیرد که بچه ام در خانه ات توسری‌خور می‌شود پسم بده. بینوا بچه می‌شود توپ دسش ده، هی از این دست به آن دست.

استدلال خنده‌داری‌ست اگر بگوییم چون هر آن ممکن است چیزی بشود که دیگر نشود ادامه داد، پس اصلاً بچه‌ای نباشد. وقتی هم هست فقط تناقض است. هر چه بیشتر فکر می‌کنی بیشتر سردرد می‌گیری و بیشتر مغزت را می‌خارانی که آخر چه کنم که هیچ کس این وسط کباب نشود؟! بهترینش شاید نجات بچه از دست آن یکیِ معتاد، و بداخلاق و دست‌بزن‌دار و آسیب‌جدی‌تررسان باشد، که دست خودت و بچه‌ات را بگیری و از فلاکت آن زندگی نجات دهی و خوشحال هم باشی. ولی وقتی این نیست و دو طرف خوبند فقط باهم نمی سازند، وقتی دو طرف مهربانند فقط جنس مهربانی هم را دوست ندارند چطور می‌خواهی خودت را آرام کنی؟ و بازهم طوفان تناقض‌ها، نمی‌خواهم و نمی‌توانم به انواعش فکر کنم و الگوریتم بچینم، دلم برای بچه ریش است.

مشکل من با طلاق

«ترس از طلاق»

عصر

بدون مقدمه عرض می‌کنم که از طلاق می‌ترسیدم. به نظرم بعد از مادرشوهر وحشتناک‌ترین کلمه در زندگی زناشوئی‌ام بود. به مراحل طلاق که فکر می‌کردم زهره‌چاک می‌شدم. اگر همسر هوس طلاق به سرش بزند، اول از خانه بیرونم می‌کنند، جهیزیه‌ام را شکسته‌بسته به خانه پدر می‌فرستند، بچه‌هایم را می‌گیرد.

در خانه پدر که زندگی می‌کنم، یکی دلش به حالم می‌سوزد. دیگری از ته دل خوشحال می‌شود و فکر می‌کند که مثلا فلان روز حرفمان شده و اکنون خدا انتقام گرفته است. آن یکی فکر می‌کند چه کار کرده‌ام که خدا به روزگار سیاهم نشانده است. دختر دایی جوانم مواظب است که شوهرش را از چنگش درنیاورم. پدر و مادر در تلاشند که برایم شوهری پیدا کنند تا زندگی جدیدی شروع کنم و از غم دوری از فرزندانم دق مرگ نشوم. مردی زن‌مرده با چند بچه به خواستگاریم می‌آید و من در حسرت فرزندان خودم، مجبور به نگهداری از فرزندان او می‌شوم. هنگام اختلاف سرکوفتم می‌زند که اگر زن روبراهی بودی بیرونت نمی‌کردند. به قول مادربزرگم که می‌گفت‌: شوهر اول یک حسن دارد و آن این که نمی‌گوید اگر خوب بودی طلاقت نمی‌دادند.

ترس از طلاق ترسویم کرده بود. هر بلایی که سرم می‌آوردند سر خم می‌کردم. شبیه الاغی باربر شده بودم. لباس‌هایم کهنه و ژنده بود. پولی برای رفتن آرایشگاه و برداشتن ابرو نداشتم. می‌گفتند که لیاقت ندارم و هر چه خرجم کنند بی‌فایده است. دیگر کسی کار به این نداشت که من از کسی پول نمی‌خواستم‌. فقط انتظار داشتم پول خودم را، پولی که با کار کردن درمی‌آوردم، ندزدند و بگذارند خودم استفاده کنم. من کلفت که نه، برده بی‌جیره و مواجب بودم. حاضر بودم از همه چیز بگذرم الا فرزندانم. می‌خواستم تا بزرگ شدن بچه‌هایم صبر کنم.  اما این صبر، بعد از سر و سامان گرفتن بچه‌هایم، از من زنی ترسو و گریان و بدبخت ساخت.

روزی که صبر بچه‌ها و خودم تمام شد، بار سنگین شوهرداری را بر زمین کوبیدم به همت و حمایت بچه‌هایم، بر اعصاب و ترس خود مسلط شدم. گور پدر مهریه گفتم. از مال دنیا گذشتم و آزاد شدم.

من می‌ترسم پس؟

«ترس از طلاق»

بعد از ظهر

طلاق در ابتدا یک تصمیم است و به میزان هر تصمیمی، ترس دارد. فرد تصمیم‌گیرنده، در فرآیند اخذ تصمیم همواره با تردیدهایی روبرو است. در مرحله دوم است که طلاق موضوعیت پیدا می‌کند، آیا طلاق ترس دارد؟ به نظرم پاسخ این سوال به آغاز ماجرا باز می‌گردد، به مرحله ازدواج.

طنزی در بین عموم مردم جامعه ایران وجود دارد که می‌گویند «اگر می‌خواهید نرخ طلاق پایین بیاید، نرخ ازدواج را پایین آورید.» در نگاه اول حرف احمقانه‌ای است، ازدواج نکنیم از ترس این که طلاق نگیریم! اما می‌‌توان گفت «اگر آگاهانه ازدواج کنیم، نرخ طلاق پایین می‌آید». اگر آگاهانه ازدواج کنیم، طلاق علیرغم بستر فرهنگی و اجتماعی که در آن زندگی می‌کنیم، ترس ندارد. در این حالت طلاق یک راه حل است که آگاهانه و با قبول مسئولیت‌های بعد از آن می‌توان از آن استفاده کرد.

در نگاه دوم که ازدواج آگاهانه رخ نداده است، طلاق علاوه بر ترس، درد و نگرانی نیز دارد و اغلب در این حالت ترس از طلاق و تبعات بعد از آن مانع از رخ دادن این اتفاق می‌شود و دو نفر درگیر سال‌ها با هم زندگی می‌کنند، بچه‌دار می‌شوند، در غم و شادی کنار هم هستند و دلیل کارشان را به محدودیت‌های فرهنگی و اجتماعی نسبت می‌دهند. همان گونه که مسئولیت شروع این پروسه را به عهده نمی‌گیرند. در یک زندگی که شروع آن بدون اندیشه و مسئولیت‌پذیری بوده است، هنگامی که مشکلی رخ می‌دهد دو طرف زندگی را ادامه می‌دهند بدون این که بخواهند مشکل را حل کنند. این عدم حل مشکل به این دلیل نیست که مشکل راه حل ندارد، بلکه مشکل حل نمی‌شود، چون حل شدن مشکل ترس و درد دارد.

هیچ چیز ترسناکی وجود ندارد

«ترس از طلاق»

نیمروز

هیچکدامشان آدم بد ماجرا نیستند، اما بارها تا سرحد مرگ با هم جنگیده‌اند. پیش آمده حتی که از سر خشم یکی دیگری را کتک زده و آن یکی در را به هم کوبیده و رفته . هزار بار ظرف و ظروف و بساط آشپزخانه را در هم کوبیده و شکسته‌اند، چه لیوان‌هایی که در طول مشاجرات بی‌پایانشان خرد و خاکشیر نشده کف زمین، چه خون‌ها که از دماغ و دهان‌شان شره نکرده روی لباس و چه احساس پشیمانی‌های عمیقی که گاه آن دو را تا مرز در هم شکستن کشانده است.

مولود هزار بار تا امروز کبودی‌های جا به جا روی تن و بدنش را گذاشته به حساب پله و در کابینت. برنا در دیدارهای ناغافل من از خانه‌شان ملافه و متکایش را تند تند از کاناپه‌ی توی هال جمع کرده و سعی کرده توضیح بدهد دیشب پای مسابقه فوتبال خوابش برده. من اما خوب می‌دانم آن دو در یک رابطه مرده و بیمار گیر افتاده‌اند و هر روش نخ‌نما و ویرانگری را برای احیای رابطه‌شان به کار گرفته‌اند، اما نشده که نشده.

هر دوی آنها از طلاق می‌ترسند. هر کدامشان هم دلایلی برای خودش دارد. بخشی‌اش بر می‌گردد به باورهای عرفی که داریم. واهمه‌ی از دست دادن همراه و تنها ماندن در ادامه مسیر پر تلاطم زندگی. شعار اینکه «زندگی با تمام دشواری‌اش، دونفره‌ اش بر یک نفره ترجیح دارد»، هراس از دست دادن مرد خانه یا زن خانه. ترس از بین رفتن نقش و جایگاه. بخش دیگری از ترس‌هایشان هم از ماست. ما جامعه بیرون از آنها که بعد از طلاق قرار است قضاوتشان کنیم. تهمت‌باران شوند، یکی بگوید شلوار برنا دو تا شده بود، دیگری بگوید زیر سر مولود بلند شده بود. اینکه گمان برود وفاداری در بین نبوده آزارشان می‌دهد.

حسادت هم هست. مولود از فکر اینکه تمام عاشقانه‌هایی که شنیده بعد از او در گوش دیگری زمزمه شود و او تنها مانده باشد می‌ترسد. برنا از هراس دیدن مولود دست در دست دیگری در حال قدم زدن روی برگ‌های پاییزی –آن طور که همیشه دوست داشت- به هم می‎ریزد و همین است که هر دو چسبیده‌اند به کالبد بی‌جان و رمقی به نام زندگی مشترک و بهانه‌شان هم حضور بچه‌هاست. بچه‌هایی که حالا در این رابطه‌ی مریض دارند آزار می‌بینند و آرزویشان گذراندن یک شب و روز بدون جر و بحث و کتک‌کاری است.

یک نفر هم نیست بهشان بگوید هیچ چیز ترسناکی وجود ندارد. قضاوت دیگران تمامی ندارد. قرار نیست کسی بابت قضاوت دیگران همه عمرش را معامله کند. بگذار بگویند حق با تو نیست، بگذار خیال کنند سر و گوشت جنبیده یا دروغ گفته‌ای. جدا که شوید فرصت تجربه‌هایی را پیدا می‌کنید که با هم مزه‌مزه اش نکرده‌اید. یک نفر نیست بگوید تو را به خدا اگر بچه دارید از آنها دستگیره نسازید برای وصل شدن به چیزی که دیگر نامش زندگی نیست. شکنجه‌ی تمام است، برای زن و مرد همیشه فرصت برای زندگی هست. تا پیش از آنکه بمیرید زندگی کنید.

مستی و راستی

«ترس از طلاق»

پیش از ظهر

با هم مشکل داشتیم. حاضر نبود در هیچ زمینه‌اى همکارى کنه. اگر چیزى نمی‌گفتم تمام شب پشت کامپیوتر بود و صبح می‌خوابید. کار هم نمی‌کرد و درس هم ثبت‌نام کرده بود ولى درست سر کلاس نمی‌رفت. من کار می‌کردم و درسم رو هم می‌خوندم. زندگى سخت بود اولش که مهاجرت کرده بودیم. من یک کمى چاق شده بودم و همش می‌گفت حیف که هیکلت خراب شد و من تا آخر عمر باید این هیکل رو تحمل کنم. رفتم ورزش و لاغر کردم ولى خوشحال نشد.

دعواهامون زیاد شد و یک شب گذاشت رفت و نیومد خونه. رفته بود لباس خریده بود و رفته بود کلاب. شبش هم رفته بود هتل خوابیده بود. ما خیلى بى‌پول بودیم و اون همه پولى که اون شب خرج کرده بود، براى ما سنگین بود.

من یک مشاور خانواده فارسى زبان پیدا کردم. هفته‌اى یک بار پیش مشاور می‌رفتیم و بعضى وقت‌ها با هم و بعضى وقت‌ها جدا از هم با ما حرف می‌زد. هر هفته بهمون یک کارى می‌گفت که انجام بدیم. بعد از چند هفته که او هیچکدام از کارها رو نکرد، در جلسه خصوصى به من گفت که باید طلاق بگیرى. من وحشت کردم. باورم نمی‌شد که مشاور خانواده صاف به کسى بگه که طلاق بگیر. اون روز آخرین بارى بود که اون مشاور رو دیدیم. من عصبانى بودم و بهش گفتم که خانم مشاور چى گفته. انگار منتظر بود. از ماشین پرید بیرون و گفت یک مدت جدا بشیم. تمام دنیا رو سرم خراب شد. نمی‌دونستم چکار کنم. گذاشت رفت مسافرت و من تنها موندم تو شب‌هاى سرد و روزهاى طولانى. نمی‌تونستم به کسى بگم. فکر می‌کردم که برمی‌گرده، ولى برنگشت. به دوستان نزدیکم گفتم ولى می‌ترسیدم به خانواده‌ام بگم.

تنها بودم. خیلى سخت بود ولى ترس از گفتن به پدر و مادر از باور جدا شدن زیادتر بود. یک روز بیدار شدم و برام کاملا واضح بود که رابطه تموم شده. از اون روز به بعد سعى کردم بهش فکر نکنم و زندگىم رو بکنم، ولى از اونجایی که پدر و مادرم هنوز نمی‌دونستن، نمی‌تونستم رابطه را فراموش کنم. باید دروغ می‌گفتم. انگار با جدا شدن به نادرست بودن تصمیمم اعتراف می‌کردم.

بالاخره یک روز که سه تا گیلاس شراب خورده بودم، جرات کردم و به پدرم گفتم. براى اولین بار او هم با من هم عقیده بود که باید طلاق بگیرم. بعد از آن روز من قوى بودم. از مسافرت برگشت و می‌خواست که دوباره با هم باشیم. ولى تنها روزى که با هم بودیم روزى بود که براى طلاق به محضر رفتیم.

فشار مضاعف

«ترس از طلاق»

صبح

عوامل زیادی وجود دارن که می‌تونن باعث ترس از طلاق بشن. موضوعاتی مثل سرپرستی بچه‌ها و نگرانی بابت سرنوشتشون، مسائل اجتماعی و باری که جامعه به گردن فرد مطلقه می‌اندازه، مشکلات مالی و تغییراتی که به واسطه جدایی در زندگی شخصی و خلق و خوی آدم پیش میاد و خیلی موضوعات دیگه که از فرد به فرد و جامعه به جامعه متفاوت هستن.

اما به نظر من بیشترین ترسی که بشر بعد از طلاق با اون دست به گریبان خواهد بود تنهاییه. یعنی اگه حتی همه مشکلات ناشی از طلاق به شیوه‌ای درست و مدنی حل بشه، اینکه بچه‌ها مشکلی نداشته باشن یا حداقل خیال آدم از شرایط فعلی و آینده‌شون راحت باشه، اینکه از نظر مالی در تنگنا قرار نگیره، یا در جامعه‌ای زندگی کنه که طلاق بار منفی به همراه نداره و بتونه بعد از طلاق هم همچنان به همه فعالیت‌های اجتماعیش ادامه بده، باز هراس از تنهایی، از دست دادن آدمی که بهش انس گرفته و همه عادت‌هایی که این چند ساله به اونها خو گرفته بوده اونقدر زیاده که یه مانع بزرگ میشه در مقابل طلاق. به قول معروف جوری میشه که تا کارد به استخوون نرسه، طلاقی انجام نمی‌گیره.

وقتی کسی شخصیت قوی و مستقلی داشته باشه تنهایی موضوع حادی نیست. اون آدم می‌تونه از عهده زندگی خودش بربیاد، به شرایط جدیدش خو بگیره، روابطش رو از نو تعیین کنه، خط و مشی زندگیشو روشن کنه و تصمیم بگیره که به چه کارهایی می‌خواد ادامه بده یا نده. این دسته از افراد توان لازم برای حل مشکلات ناشی از طلاق رو از شخصیت و اراده خودشون به دست میارن و خیلی زود به روال عادی زندگی برمی‌گردن.

اما بیشتر وقتا وضع به این شکل نیست و آدم نیازمند منبع انرژی دیگه‌ای خارج از خودشه. در این جور موارد شخص انرژی و توان مورد نیازش رو از دوست داشتن و دوست داشته شدن و به دنبال اون تنها نموندن به دست میاره. و این طوریه که آدمی که عاشق شده یا حداقل پاشو با اطمینان توی یه رابطه جدید گذاشته، به دردسرهای احتمالی تصمیمش فکر نمی‌کنه و همه ترس‌ها و نگرانی‌هاش بابت چیزی که ممکنه در آینده به سر خودش یا بچه‌هاش بیاد، در سایه اون توان و انرژیی که کسب کرده رنگ می‌بازن.

و اتفاقا وقتی دلیل روشنی برای طلاق ارائه نمی‌شه، داشتن رابطه با دیگری همیشه اولین مهر و نشونیه که جامعه به پیشونی کسی می‌زنه که خواهان طلاقه، خصوصا در جایی مثل ایران خودمون که زن عملا بعد از طلاق از نظر مالی، اجتماعی و عاطفی هزینه بیشتری میده و رسمه که وقتی زنی علیرغم همه هشدارها و خط و نشون‌ها باز روی طلاق پافشاری می‌کنه، متهم به داشتن رابطه با دیگری می‌شه. انگار که اصلا جامعه نمی‌تونه قبول کنه زن بدون وابستگی به یه آدم دیگه، به زندگی زناشوییش پشت کنه و بگه نه. در این موارد جامعه، عرف، دین، اخلاق، فرهنگ، خانواده، همسر و حتی فرزندان همگی دست به دست هم میدن تا فرد خواهان طلاق رو تحت فشار روانی مضاعفی قرار بدن.

طلاق ترس داره، کافیه فقط یه همه فشارهای وارده فکر کرد… و اگر از دسته آدم‌هایی نباشین که بخاطر یه رابطه جدید طلاق گرفتن، باید قوی‌تر از اونی باشین که حتی خودتون تصور می‌کنین.

تا وقتى مرگ شما را از هم جدا کند

«ترس از طلاق»

سپیده‌دم

خاله‌م همسر فوق‌العاده بداخلاقى داشت، هروقت به دیدنش می‌رفتیم یا خسته و بى‌حوصله بود و یا سر و صورتش جاى کتک‌هاى همسرش رو نشون می‌داد. از درون خشمگین می‌شدم و با خودم مى‌گفتم حقشه، عوض اینکه جونش رو آزاد کنه به بهانه بچه‌هایى که چند سال بعد بزرگ می‌شن و پى زندگى خودشون میرن داره می‌سوزه و می‌سازه، و پیش خودم فکر مى‌کردم اگه بعدها ازدواج کنم و یک درصد با همسرم دچار مشکل بشم هیچوقت زندگى مشترک رو ادامه نمیدم و نه بچه‌اى و نه دلیل دیگه‌اى جلوم رو نمی‌گیره. البته وقتى مامان و بابا با هم بحث مى‌کردند به قدرى مى‌ترسیدم که حد نداشت و فکر مى‌کردم نکنه از هم جدا بشن؟! طلاق براى زندگى خودم و همسایه خوب بود اما براى پدر و مادرم نه!

سال‌ها بعد با پسرى ازدواج کردم که فرزند طلاق بود و پدر و مادرش با رسوایى بدى از هم جدا شده بودند، پدر براى همیشه رفته بود و همسر من تبدیل به آدم منزوى، ساکت و از درون غمگینى شده بود. اولین مشکل بعد از ازدواج ما زمانى به وجود آمد که صحبت از بچه داشتن شد و اون به شدت مخالفت کرد و گفت حداقل تا پنج شش سال نمى‌خوام راجع بهش حرفى بزنیم و از اون موقع روابط جنسیمون رو به شدت کنترل مى‌کرد و کافى بود چند روزى عادت ماهانه من عقب بیفته تا رنگ و روش رو ببازه و عصبى بشه. از بچه‌ها بیزار بود، روى خوش نشون نمی‌داد و ندیده مى‌گرفتشون. به خاطر اخلاقش ما با هیچکس رفت و آمد نداشتیم، با زن و شوهرهاى جوان بچه‌دار که اصلا. زندگى من توی یک تکرار مى‌چرخید و سکوتى که تمامى نداشت، تصمیم گرفتم براى فاصله گرفتن از این محیط درس بخونم و همسرم بدون هیچ مخالفتى رضایت داد و من بعد از چند ماه وارد دانشگاه شدم.

یکى از دروس، ترکیبى از جامعه‌شناسى و روان‌شناسى بود که بى‌ربط‌ترین درس به رشته دانشگاهیم می‌شد و من بدون رغبت سر کلاس حاضر مى‌شدم. اما از زمانى علاقه‌مند شدم که به بحثى رسیدیدم راجع به بچه‌هاى طلاق و تو گویى داشت دونه‌دونه رفتارها و اخلاقیات همسر من رو توضیح می‌داد در مقابل نبود پدر براى پسر. به این پى بردم که ضربه‌ى جدایى والدینش از هم و بى‌پدریه که چنین تاثیر عمیقى روش گذاشته.

بعد از به دنیا آمدن فرزندم، مشکلات حاشیه‌اى زندگى به روابط ما نفوذ پیدا کرد و هر روز بیشتر شد و من به جایى رسیدم که به فکر جدایى رسیدم، اما ترس و علاقه مانع شد. علاقه به فرزندم، عشقى که با هیچ چیزى قابل مقایسه نبود. قلبى که به خاطر اون مى‌تپید و طاقت لحظه‌اى جدایى ازش نداشت، نفس مى‌کشید که نفس بکشم. و ترس از آینده، بى‌پشتوانه مالى، بدون مدرک عالیه تحصیلى، بدون داشتن منبع درآمد، با ترس رویارویی با جامعه‌اى که حالا اونقدر تجربه داشتم که بدونم به زن بیوه و یا مطلقه به چه چشمى نگاه میشه. من ترسیدم و پا پس کشیدم، سوختن و ساختن و در کنار فرزند بودن رو انتخاب کردم و هر بار در مقابل مشکلات کوتاه آمدم.

چیزی که تو را نکشد، قوی‌ترت می‌کند

«ترس از طلاق»

سحرگاه

مثل سگ می‌ترسیدم. آینده مثل دیوی چهارسر روبرویم تنوره می‌کشید و من آنقدر از جنگ مدام با همسرم و از آزار و اذیت‌هایش خسته و بی‌نفس بودم که توان پنجه در انداختن با این دیو مهیب را نداشتم.

ترسم برای خودم نبود. نگران حضانت فرزندم بودم (آخ که همین الان هم این کلمه لعنتی چقدر برایم تهوع‌آور است) که با این قوانینی که انگار فقط برای توهین به مادر نوشته و اجرا می‌شود، تکلیفش چه خواهد شد. اگر فرزندی در کار نبود همان دو سه سال پیش چمدانم را بسته بودم و مرا به خیر و او را به سلامت. اما در تمام مدتی که ماندم و ترس از طلاق مانع تکان خوردنم شد، آینده فرزندم جلوی چشمم بود. ترس از طلاق برای من فقط ترس از دست دادن حضانت فرزندم بود.

اما یک روز بیدار شدم و دیدم این ترس تنها کاری که با من کرده، این است که مرا به آدمی منفعل تبدیل کرده که در خانه آن مرد فقط دارد روزها را می‌شمارد تا فرزندش به هجده سالگی برسد و آن موقع چمدانش را ببندد و بگوید مرا به خیر و تو را به سلامت. ولی کدام سلامت؟

داشتم در آن خانه تبدیل به مرده متحرکی می‌شدم که تنها کارش مادری کردن برای فرزندش است و دیگر هیچ. یقین داشتم که در مادری کردن تمام توانم را به میان گذاشته‌ام و یقین داشتم که خوب برای فرزندم مادری می‌کنم. اما آن روز با خودم فکر کردم که تا کی می‌خواهم همینطور ادامه بدهم. حس کردم این آتشی که در وجود من است و باعث می‌شود برای سر و کله زدن با فرزندم توش و توان داشته باشم دیگر آخرهای عمرش است.

به دو سه سال بعد نگاه کردم که کارم به خمودگی و افسردگی کشیده و از همه جا بریده‌ام، نه می‌توانم مادر خوبی برای فرزندم باشم و نه آدم سر پایی برای گذران مابقی عمر. و به بیست سال بعد نگاه کردم که تبدیل به زنی شده‌ام که مدام به فرزندش سرکوفت می‌زند که جوانیش را به پای او ریخته و به خاطر او تمام اخلاق‌های بد و بی‌اخلاقی‌های پدرش را تحمل کرده است.

نشستم با خودم فکر کردم که اگر الان خودم را از این وضعیت مسموم نجات بدهم، حداقل چند سالی را در آرامش زندگی خواهم کرد تا زمانی که فرزندم به هفت سالگی برسد و پدرش احتمالاً بخواهد حضانتش را از من بگیرد. دیدم در این چند سال می‌توانم مادر شاد و مؤثری برای فرزندم باشم. با خودم گفتم اصل تربیت فرزند تا هفت سالگی است و من می‌توانم تا هفت سالگی از لحاظ روانی آنقدر سیرابش کنم و چنان شخصیت محکمی برایش بسازم که بعد از آن اگر هم رفت و با پدرش زندگی کرد کمتر آسیب ببیند. دیدم در این حالت دیگر مجبور نیستم برای رسیدن فرزندم به سن هجده سالگی روزشماری کنم و می‌توانم هر روز از اینکه دارد جلوی چشمم می‌بالد لذت ببرم و این لذت را با خودش شریک شوم.

همه اینها را با خودم مرور کردم… و ترسم ریخت.

طعم گس طلاق درد دارد

«ترس از طلاق»

مهمان هفته: سیاوش

همیشه فکر می‌کردم این زن است که باید از طلاق بترسد. مرد که چیزی از دست نمی‌دهد. این زن است که پناهی نخواهد داشت، توجهی نخواهد دید و به قول قدیمی‌ترها سایه‌ی بالا سر خود را از دست خواهد داد. این زن است که انگشت‌نمای خانواده، خویشان و جامعه خواهد شد. همیشه جدا شدن را در این حوالی تصور می‌کردم. در نهایت، مرد هم بعد از گذشت مدت کمی مجدد به زندگی برمی‌گشت. جامعه حق را بیش‌تر به او می‌داد. انگشت اشاره‌ای هم به سویش نمی‌بود! اما زمانی که پا در راه این فرایند گَس! گذاشتم فهمیدم که تصوراتم مثل خیلی وقت‌های دیگر با واقعیت همخوانی ندارد. شاید بپرسید چرا گس؟! و من می‌گویم تلخی خیلی زودتر فراموش می‌شود. گس بودن حالتی است که مدت‌ها جسم را مچاله نگه می‌دارد.

اولین مشکلی که داشتم و به نظرم همیشه یک چیز ساده و قابل حل می‌آمد، دادن و گرفتن مهریه بود! هیچ وقت گول مَثَل‌ها را نخورید. مهریه را آن‌چنان طلب می‌کنند که خودت هم مشتاق می‌شوی برای پرداختش! دردِ بیش‌ترش هم از آن‌جا شروع شد که از اول زندگی نقش یک شوهرِ فداکار را بازی کرده بودم و فرقی بین «من» و «تو» قائل نشده بودم! برای اثبات مردانگی و عشق بیش‌ترم هر چه که بود به نامش کرده بودم تا بیش‌تر از پیش ثابت کنم حماقت انتهایی ندارد! حال، من مانده بودم و حقوقی که بیش‌ترش صرف بَرج! شده بود و پولی که در جیب‌های سوراخم پس‌انداز کرده بودم! حدس زدنش آنقدرها هم سخت نبود. برای دادن مهریه یا باید چند صباح نه چندان کوتاهی را مهمان سلول‌های حالا نه انفرادی اما سرد زندان می‌شدم و یا در حالتی که مورد ترحم همسر عزیزتر از جانم قرار می‌گرفتم، ماهی یک یا چند سکه فراهم می‌کردم. این بود اولین پیچِ من در هفت خوان رستم!

درگیر همین افکار بودم که وجود پسر و دخترم در خانه، رنگ و بوی بیش‌تری به خود گرفت! انگار خیلی بیش‌تر از قبل دوستشان داشتم. آن همه بی‌مهری را که تحت تربیت درست همسرم، به من روا کرده بودند، به یکباره برایم رنگ باخت و احساس کردم وابستگی عاطفی شدیدی به آن‌ها پیدا کرده‌ام! مدام با خود دوره می‌کردم اگر از پیش من بروند چه بلایی سرم خواهد آمد؟ شاید بگویید پس تکلیف زندگی آن‌ها چه می‌شود. راستش را بخواهید در راستای خودخواهی مفرطی که دچارش شده بودم، اوایل فقط به نبودِ آن‌ها در زندگی خودم فکر می‌کردم. بعد کم کم حس کردم آن‌ها هم نیاز دارند که پدری هر چند از دیدگاهشان نامهربان بالای سرشان باشد. همسرم به تنهایی نمی‌توانست زندگی آن‌ها را عاری از هر گونه خلائی کند. از طرفی من هم نمی‌توانستم جای مادر را برایشان بگیرم. راستش آ‌ن‌ها مرا به پدری قبول نداشتند چه برسد به پدر و مادری! بین خودمان بماند جَنَم این را هم نداشتم که بگویم سرپرستی آن‌ها با من! با آن همه حساب و کتابِ جواب نداده برای مهریه، نمی‌توانستم مخارج اضافه‌تری را به گردن بگیرم. حال بماند که بعد از مدتی مطالعه فهمیدم خواه‌ناخواه مخارج به عهده‌ی من است و چیزی فراتر از آشِ کشکِ خاله!

روزی که کمی فکرم آرام‌تر شده بود تصمیم گرفتم سری به پدر و مادرِ پیرم بزنم که مدت ها بود خبری از آن‌ها نداشتم. وقتی پا در خانه گذاشتم، تازه فهمیدم هر چه که در مورد طلاق و عواقبش فکر کرده بودم به کنار، با این دو نفر چه کنم؟ با این‌ها که قبل از پرسیدن حال من، حواسشان به دو نوه‌ی عزیزتر از جانشان بود و این که عروس یکی یک دانه‌شان در چه حالی است. من این‌ها را باید کجای دلم می‌گذاشتم؟ این‌جا بود که ترس به معنی واقعی تمام وجودم را گرفت. اگر می‌فهمیدند که ما اختلاف داریم و چه تصمیمی گرفته‌ایم، چه جوابی داشتم؟ البته عاقبت کار در چند سکته‌ی ناقص و از پا افتادن آن‌ها خلاصه می‌شد. تازه این افکار سوای آبرویی بود که قرار است از خانواده برود. راستش هیچ وقت به این‌جای کار فکر نکرده بودم. همیشه فقط خودم را دیده بودم که از یک مخمصه رها می‌شوم و فکر نمی‌کردم که از چاله در آمدن و به چاه افتادن باشد. البته هر مردی شاید شرایط اسفناک مرا نداشته باشد. اما این‌ها ابعاد جدیدی از تصمیم من بود که کم کم داشت خودنمایی می‌کرد.

از یک طرف فکر کردم که خب پنهان می‌کنم. مدتی می‌گویم همسرم مریض است. مسافرت است، منزل اقوام است اما راستش این یک جور خود گول زدن بود و کاری نشدنی. اول و آخر همه می‌فهمیدند. آنگاه برایم خیلی سخت بود که سربلند کنم جلوی همه‌ی آن‌هایی که یک عمر فخرِ زندگی‌ام را بهشان فروخته بودم. تکلیف غرورم چه می‌شد؟ قرار نبود همه چیز را با هم از دست بدهم. از سويي ديگر، طرد شدن‌ از جمع دوستان و حتي اقوام هم كم كم به فكرم خطور كرد. طبيعي بود كه بسياري از آقايان با وجودِ شناختي كه نسبت به ذاتِ من داشتند، ديگر لزومي براي معاشرت با من نمي‌ديدند. از طرفي هم حتما بسياري از خانم‌ها مرا آفتي براي زندگي خود و عاملي براي از راه به در كردنِ همسرانشان مي‌دانستند. و اين‌گونه بود كه بدونِ به زبان آوردن، خواه ناخواه من از زندگي همه‌ي آن‌ها بايد حذف مي‌شدم. خلاصه که روز به روز بر ترس من اضافه می‌شد. یك روز به اقوام فکر می‌کردم، یک روز به محل کارم. یک روز به میهمانی. یک روز به سفر. یک روز به مریضی و یک روز…

روزی که پای صحبت کسی که این راه‌ها را سال‌ها پیش طی کرده بود نشستم، فهمیدم که طلاق به جز ترس، درد هم دارد! تنهایی بدترین دردش بود. بعید می‌دانستم که دوباره بخواهم تجدید فراش کنم و باید سال‌هایی که معلوم نیست چقدر طولانی خواهند بود را به تنهایی سر کنم. راستش بعد از این همه سال زندگی متاهلی، برایم سخت بود که برگردم به خانه‌ی پدری و بشوم پسرِ خانه! شاید این درد تنهایی به تمام ترس‌ها غلبه می‌کرد. این‌جا بود که تصمیم گرفتم کمی تجدید نظر در اخلاقیاتم کنم و نامهربانی‌های همسرم را بیش‌تر تحمل کنم. این‌جا بود که تصمیم گرفتم هر از گاهی دوستت دارم‌هایم را کمی بیش‌تر از ته دل بگویم.

راستش این‌جا بود که تصمیم گرفتم با لباسی به سفیدی آن‌چه همسرم با آن به این خانه پا گذاشته بود، از این خانه بروم…